Sturende rol weggelegd voor Europese handelsverdragen

Leestijd 6 minuten

08-12-2020  Door corona, de toenemende handelsconflicten en het (tijdelijk) uitschakelen van het beroepsorgaan van de Wereldhandelsorganisatie, was 2020 voor de internationale handel een heel bewogen jaar. Het politieke klimaat rond handel en handelsverdragen is verder gepolariseerd. Om internationaal ondernemen voor al hun leden gemakkelijker te maken, benadrukken evofenedex en de European Shippers’ Council continu het belang van een stevig rule-based handelssysteem. Hierbij is een sturende rol weggelegd voor Europese handelsverdragen. Wat is er allemaal gebeurd en wat kunnen wij in 2021 verwachten?

Vlak voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van afgelopen november heeft de regering van president Donald Trump opnieuw de Wereldhandelsorganisatie (WTO) gefrustreerd. De Verenigde Staten (VS) blokkeerden de door alle overige 163 lidstaten geselecteerde Nigeriaanse kandidaat Ngozi Okonjo-Iweala, die de organisatie zou gaan leiden. Eind 2019 blokkeerden de VS al de benoeming van nieuwe rechters bij het beroepsorgaan van de WTO, dat daarmee twee van zijn laatste drie juristen verloor. De VS willen op deze wijze noodzakelijke hervormingen binnen de WTO afdwingen. Het ‘kaltstellen’ van de WTO heeft geleid tot een toename van protectionisme. De eerste reflex van landen en regio’s op protectionistische maatregelen is meestal deze met gelijke munt terug te betalen. Zonder de WTO als scheidsrechter is dit ook onbegrensd mogelijk. Gelukkig waren het in 2020 niet alleen maar stappen achteruit. Er zijn wel degelijk ook een aantal mijlpalen bereikt.

Mijlpalen 2020

1. Tweede Kamer keurt handelsverdrag met Canada goed
Het handelsverdrag tussen de Europese Unie (EU) en Canada (CETA) is sinds 2017 grotendeels voorlopig in werking getreden, maar moet nog wel door alle 27 EU-lidstaten (EU27) worden geratificeerd. CETA schrapt 99 procent van alle tarieven op import vanuit de EU. Zo hoeft een Europese producent van fietsen bij export naar Canada geen invoertarieven meer te betalen. Zonder dit verdrag betaalde de exporteur 13 procent aan importtarieven. CETA staat symbool voor een modern handelsverdrag nieuwe stijl. Kenmerkend hiervoor zijn het schrappen van bijna alle invoerrechten met behoud van Europese productstandaarden, mondiale normen voor arbeid en milieu, onafhankelijke geschillenbeslechting en het verminderen van administratieve lasten. In Nederland is in maart het wetsvoorstel om CETA goed te keuren, met een nipte meerderheid aangenomen in de Tweede Kamer.

Momenteel buigt de Eerste Kamer zich over het wetsvoorstel, maar een meerderheid is daar niet vanzelfsprekend. De PvdA, SGP, 50Plus en OSF hebben een sleutelpositie tussen de voor- en tegenstanders omdat zij hun oordeel over CETA nog niet hebben geveld. Deze partijen hebben hun keuze afhankelijk gemaakt van een - nog te ontwikkelen - klachtenprocedure over de naleving van handelsakkoorden op het gebied van milieu en arbeidsomstandigheden. Deze procedure reikt verder dan alleen CETA en moet ervoor zorgen dat dergelijke klachten op eenduidige en zorgvuldige wijze worden afgehandeld. De klachtenprocedure maakt onderdeel uit van de lopende herziening van het Europese handelsbeleid.

2. Handelsakkoord tussen EU en Mexico vernieuwd
De EU en Mexico hebben in april een akkoord gesloten over een nieuw handelsverdrag. Dit is een modernisering van een kleiner handelsverdrag uit 2000. Na inwerkingtreding gelden voor 98 procent van de producten geen invoerrechten meer, wat voor de EU-lidstaten een voordeel van 100 miljoen euro oplevert. Voor Nederland is de tariefliberalisering vooral van belang voor de export van zuivel, pluimvee, eierproducten, bloembollen en granen. Ook worden de douaneprocedures voor veel producten eenvoudiger. Voor geschillenbeslechting is Mexico akkoord gegaan met het voorstel van de EU voor de oprichting van het Investment Court System, zoals ook in de handelsverdragen met Canada, Singapore en Vietnam is opgenomen. De nieuwe overeenkomst tussen de EU en Mexico bevat ook anti-corruptiebepalingen en een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling.

3. Handelsovereenkomst tussen EU en Vietnam
Op 1 augustus is de handelsovereenkomst tussen Vietnam en de EU in werking getreden. Het EU-Vietnam Free Trade Agreement (EVFTA) geeft een impuls aan de handel. Nederland is voor Vietnam een van de grootste handelspartners van de EU. De komende tien jaar verdwijnen de invoerrechten over 99 procent van de goederen. Daarnaast zijn door de komst van de overeenkomst bepaalde certificeringen (zoals bij ISO) niet meer van toepassing, doordat Vietnam gaat werken met internationale standaarden.

De EU heeft eerder al handelspreferenties toegekend aan Vietnam, maar dit is gebeurd onder het Algemeen Preferentieel Systeem (APS). Dit wordt per 1 januari 2023 afgesloten; tot die tijd bestaat er vrije keus voor het gebruik van APS of EVFTA. Bij de overgang van het oude naar het nieuwe systeem is het vooral belangrijk na te gaan welke goederen worden verhandeld vanuit Vietnam omdat het mogelijk is dat APS een gunstiger tarief biedt dan EVFTA. De meest gunstige regeling wordt automatisch toegepast in het douaneaangiftesysteem. Bedrijven moeten uiteraard wel voldoen aan de gestelde eisen voor de gunstigste regeling.

4. Afspraken over verlaging tarieven EU-VS
In augustus zijn de EU en de VS een tariefarrangement overeengekomen over het wederzijds verlagen van een reeks tarieven voor producten die vanuit de EU naar de VS worden geëxporteerd en omgekeerd. Na ratificatie gaan de tariefsverlagingen met terugwerkende kracht aan beide zijden per 1 augustus 2020 in.

Vooruitblik 2021

1. Herstel vertrouwen in internationaal handelssysteem
Onder president Joe Biden zullen de VS naar verwachting koersen op meer geopolitieke stabiliteit en herstel van de positie van de WTO en het multilaterale handelssysteem. Ook zal Washington waarschijnlijk intensief gaan onderhandelen over een handelsakkoord tussen de EU en VS.

2. Ratificatieprocedures handelsverdragen

  • CETA: Cyprus en twaalf andere landen moeten het handelsverdrag tussen de EU en Canada nog ratificeren;
  • Singapore, Vietnam: deze handelsakkoorden worden ter goedkeuring voorgelegd aan de nationale parlementen van de EU27;
  • Mexico: dit handelsakkoord gaat nog langs de Europese Raad van Ministers en het Europees Parlement. Daarna wordt het akkoord ter goedkeuring voorgelegd aan de nationale parlementen van de EU27;
  • Mercosur: op 29 juni 2019 zijn de onderhandelaars tot een politiek akkoord gekomen, waarbij door de Europese Commissie een aantal voorlopige teksten is gepubliceerd. De verwachting is dat de definitieve teksten van het handelsverdrag voor het einde van 2020 gereed zijn. Dan zal de Nederlandse regering haar positie bepalen. Dit akkoord gaat nog langs de Europese Raad van Ministers en het Europees Parlement. Daarna wordt het ter goedkeuring voorgelegd aan de nationale parlementen van de EU27.

3. Aanpassen van het Europese handelsbeleid
In de zomer van 2020 startte de Europese Commissie een consultatie over de herziening van het Europese handelsbeleid. Daarin krijgen verduurzaming en digitalisering een centrale positie, evenals een vernieuwd industriebeleid en het waarborgen van essentiële waardeketens. Zowel evofenedex als de European Shippers’ Council hebben hiervoor adviezen en aanbevelingen geleverd. Begin 2021 publiceert de commissie de prioriteiten voor het EU-handelsbeleid voor de middellange termijn.