Een ethische supply chain

Gastblog van hoogleraar Jack van der Veen

14-05-2018  Stel, u ontwerpt producten en brengt die naar de markt, maar u besteedt de productie uit aan derden. Omdat uw klanten sociale en ecologische duurzaamheid steeds belangrijker vinden moet u er natuurlijk voor zorgen dat ook uw ketenpartners, en met name de buitenlandse producenten, voldoen aan uw beleid op dat terrein. Maar hoe bewerkstellig je dat? Helaas blijken de veelgebruikte ‘ethical audits’ lang niet altijd goed werken. Maar wat dan wel?

Omdat consumenten duurzaamheidaspecten steeds belangrijker vinden hebben tal van organisaties het laatste decennium de nodige aandacht besteed aan hun beleid op het gebied van CSR (Corporate Social Responsibility; oftwel MVO: Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen). Misstanden in de eigen supply chain zijn op grond van de CSR richtlijnen uit den boze en vormen een niet te onderschatten risico voor de reputatie en dus de merkwaarde van de organisatie; voor je het weet ben je trending topic op Twitter en dat is meestal geen goed nieuws.

Ver weg

Een belangrijke vraag voor organisaties is daarmee: hoe zorg ik er voor dat mijn toeleveranciers voldoen aan het geformuleerde CSR beleid? Die vraag is relevant voor alle leveranciers, maar zeker voor de overzeese ketenpartners waaraan een belangrijk gedeelte van de productie is uitbesteed. Echter, juist bij dié partijen is het handhaven van CSR richtlijnen verre van eenvoudig. Immers die producenten zitten fysiek gezien ver weg van het hoofdkantoor en opereren onder andere omstandigheden, hebben andere regels en maatstaven en een andere cultuur.

Ethical audit

Een voor de hand liggende, en daarom veel gebruikte, methode voor het controleren van de buitenlandse toeleveranciers op CSR compliance is het regelmatig uitvoeren van zogenaamde ethical audits; speciaal daarvoor getrainde, liefst onafhankelijke, inspecteurs bezoeken de fabrieken van de leverancier en rapporteren hun bevindingen naar de importerende organisaties op een aantal van te voren gespecificeerde aspecten. In de praktijk blijkt het instrument van de ethical audits vaak niet te werken. De reden is dat de leverancier vaak een heel ander doel nastreeft. Natuurlijk wil de leverancier graag door de audit heenkomen; dat scheelt een hoop heisa. Maar ondertussen heeft de leverancier ook een economisch belang om de regels te omzeilen. Zo beschouwd is het niet onlogisch dat de leverancier er voor kiest om de auditors een mooier beeld te presenteren dan wat er in werkelijkheid aan de hand is.

Schimmig spel

Natuurlijk zijn er ook genoeg leveranciers die te goeder trouw zijn. Maar de ‘kwaadwillenden’ beschikken over een rijk scala aan mogelijkheden om de auditor te misleiden, zoals het bijhouden van een dubbele boekhouding, geheim gehouden productielocaties en ingewikkelde constructies met onderaannemers. Het gevolg is dat er een schimmig spel tussen leveranciers en auditors ontstaat, waarbij beide partijen alles uit de kast halen om hun eigen belang te dienen. Binnen deze constellatie zoeken auditors naar aanvullende regelgeving en middelen (bijvoorbeeld ‘surprise audits’) en worden de leveranciers van de weeromstuit steeds creatiever in hun schaduwboekhouding. Uiteindelijk lijkt dit een heilloze weg. Om ketens op de lange termijn echt meer duurzaam te maken helpt het uiteindelijk niet om nog meer en nog strengere controles in te voeren. Niet voor niets luidt een oude wijsheid: “you cannot inspect quality into a product; you have to build it in”. Met andere woorden, als we duurzaamheid in onze ketens willen bereiken dan zullen we er voor moeten zorgen dat alle ketenpartijen dat zelf ook willen.

Het betere alternatief: ethisch perspectief

In ketens strijden altijd drie denkbeelden om de voorrang: het economische, het juridische en het ethische perspectief. Omdat economie zich niet altijd aan morele regels houdt (vandaar ook de noodzaak tot ‘fair trade’) gebruiken bedrijven een juridisch kader (de audit regels) om de leveranciers te dwingen het ‘juiste’ te doen. En als dit niet werkt dan schermen we met meer economische maatregelen (boetes) en een nog strakker juridisch kader (strengere regels).

Communicerende vaten

Zoals betoogd werkt deze aanpak op zijn best in beperkte mate. Als we echt stappen willen maken dan zullen we ook het derde, ethische perspectief expliciet in de beschouwing moeten opnemen. Dit omdat de drie perspectieven in wezen communicerende vaten zijn; als we te veel aandacht geven aan het economische en juridische perspectief dan verdwijnt het ethische perspectief als vanzelf uit beeld. Helaas is er geen eenvoudige methode beschikbaar om dat allemaal in de praktijk vorm te geven. De meeste organisaties hebben wel kennis van het benodigde economische en juridische instrumentarium, maar vinden morele, ethische en integriteitkwesties maar moeilijk hanteerbaar.

Toch zal hierin geïnvesteerd moeten worden. Om duurzaamheid door de hele keten heen te realiseren is op zijn minst begrip nodig van de doelen en omstandigheden van de ketenpartners. En moet het besef groeien dat je niet de ander jouw wil kunt opleggen, maar wel gezamenlijk in kleine stapjes kunt werken aan gezamenlijke doelen en voortdurende verbetering. Dat is niet de makkelijkste weg. Maar uiteindelijk waarschijnlijk wel de enige die daadwerkelijk een ethische supply chain zal kunnen realiseren.

Ook deelnemen aan de leerstoel SCM?

Zijn soortgelijke vraagstukken ook interessant voor het risicomanagement van uw cross-border aanvoer- en/of distributieketens? En bent u graag betrokken bij de discussie over hoe zulke risico's beter beheerst kunnen worden? Binnen de evofenedex leerstoel SCM gevestigd aan Nyenrode Business Universiteit is er de komende jaren speciale aandacht voor risico's (maar ook zeker kansen) in internationale supply chains. Graag bouwen wij aan een netwerk om de kennis en ervaring te delen om zo samen de internationale handel verder te ontwikkelen en verbeteren. Wilt u ook deelnemen of meer weten over dit netwerk? Stuur dan een mail naar Lotte van Kleunen.

Jack van der VeenAuteur: Hoogleraar Jack van der Veen is als professor Supply Chain Management verbonden aan de leerstoel van evofenedex op de Nyenrode Business Universiteit.

Onze ledenadviseur Nanne
Contact

Vragen over supply chain management?

Nanne en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder