Blog | Slim vertrouwen nodig bij ketenrisico’s

Slim vertrouwen in de keten vermindert de risico's

15-08-2018  Een van de belangrijkste risico’s in (internationale) supply chains is dat ketenpartners het niet zo nauw nemen met de regels, normen of afspraken. Helaas kan in de huidige, steeds transparanter wordende wereld een schandaal bij een van deze ketenpartijen ook voor u desastreuze gevolgen hebben. En belangrijke vraag is derhalve hoe dit soort ketenrisico’s gemitigeerd kunnen worden.

Misstanden

Steeds vaker worden organisaties aangesproken op wat er elders in hun supply chain gebeurt. Voor importeurs gaat het dan bijvoorbeeld over misstanden bij het winnen van de benodigde grondstoffen (zoals katoen, aardmineralen en palmolie) of in de buitenlandse productiefaciliteiten (kinderarbeid, lange werkuren, slechte arbeidsomstandigheden). Voor exporteurs betreft het situaties waarbij de geleverde materialen worden gebruikt voor ‘foute’ producten (bijvoorbeeld voor wapens of voor, geopolitiek gezien, discutabele infrastructurele projecten).

Risico

Natuurlijk is er altijd een risico dat ketenpartners het niet zo nauw nemen met de afspraken, regels of normen; dat is op zichzelf niets nieuws. Maar tot voor kort was dit een relatief beperkt risico. Echter, met de definitie ‘risico = kans x impact’ in het achterhoofd kunnen we constateren dat zowel de kans dat dit risico zich voordoet als de impact van een situatie waarbij het fout gaat aanmerkelijk is toegenomen. Dit wordt veroorzaakt door een aantal belangrijke en relatief recente ontwikkelingen.

Communicatie

Door de wereldwijd beschikbare communicatietechnologie en social media komen misstanden veel sneller aan het licht en worden ze veel wijder en sneller verspreid dan ooit het geval was. Voor u het weet wordt een belastend filmpje op Twitter een ‘trending topic’ en zit u in de beklaagdenbank. Daar komt nog bij dat ketenverantwoordelijkheid geen loze kreet meer is. Nog afgezien van de aanzienlijk aangescherpte wettelijke regels, verlangen klanten steeds vaker dat producenten verantwoordelijkheid nemen voor people, planet en profit. Ook kennen NGO’s en belangenorganisaties steeds beter de weg naar de publieke opinie en ze laten het niet na om u via die kanalen onder druk te zetten (denk bijvoorbeeld aan de campagne rond de ‘plofkip’).

Compliance

Uiteraard geldt dat als het risico groter wordt, er meer aandacht moet zijn voor het managen van die risico’s. Uiteraard wil elk zichzelf respecterend bedrijf op zijn minst compliant zijn, dat wil zeggen voldoen aan de wettelijke regels of onderling afgesproken convenanten die hiervoor zijn opgesteld. Maar steeds vaker geldt dat het voldoen aan deze regels weliswaar noodzakelijk is, maar niet voldoende om de risico’s af te dekken. Niet alleen de wet speelt een rol, maar steeds vaker ook de moraal.

Voetbal

Een vergelijking met voetbal dringt zich hier op. Vroeger gold vaak het adagium: ‘alles mag, zolang de scheidsrechter het maar niet ziet.’ Maar tegenwoordig staan er bij een wedstrijd tot wel 36 verschillende camera’s opgesteld en is de kans dat een flagrante overtreding ongezien blijft buitengewoon klein. Bovendien registeren die camera’s niet alleen overtredingen, maar ook ‘onsportief gedrag’ (zoals overdreven valpartijen en andere aanstellerij). Ook dát komt levensgroot de huiskamers binnen en wordt aan vele tafels wereldwijd besproken. Dit soort beelden zijn daarom minstens zo schadelijk voor de reputatie van de speler of het team in kwestie als het begaan van een ‘echte’ overtreding.

Waarden

Het wordt voor organisaties dus steeds belangrijker om een serieuze invulling te geven aan hun ketenverantwoordelijkheid. Daarbij vormen de mogelijkheid om met een goede deal geld te verdienen en tegelijkertijd het ‘compliant’ zijn slechts een tweetal noodzakelijke voorwaarden; daarenboven zal er ook gewerkt moeten worden vanuit de eigen morele waarden. Wie dat niet doet loopt onvermijdelijk een groot risico op aanzienlijke imagoschade. Blijft natuurlijk de vraag hoe je dat risico kunt vermijden. Duidelijk is dat contractuele afspraken en externe controles alleen niet voldoen, maar wat dan wel?

Slim vertrouwen

Een van de sleutels om ketenpartners te vinden waarmee ‘de juiste dingen’ gedaan kunnen worden betreft het zogenaamd ‘slim vertrouwen’. Dit concept houdt het midden tussen enerzijds de ketenpartner per definitie te wantrouwen (waarbij waterdichte contracten en regelmatige controles keihard nodig zijn, anders doet de ketenpartner immers sowieso niet wat jij wil) en anderzijds ‘blind vertrouwen’ (waarbij je de ketenpartner op zijn blauwe ogen gelooft dat hij doet wat ‘goed’ is). Bij slim vertrouwen zijn er duidelijk geformuleerde gezamenlijke doelen, wordt er gewerkt op basis van gezamenlijke waarden, is elke ketenpartij intrinsiek gemotiveerd om het beste te doen voor de ander, is er sprake van proactieve transparante wederzijdse communicatie en staat iedereen altijd open voor feedback en verbetermogelijkheden.

Checklist

De vraag hoe we van slim ketenvertrouwen in de internationale handel een praktisch hanteerbaar begrip kunnen maken is één van de onderwerpen die binnen de evofenedex leerstoel supply chain management de komende tijd nader onderzocht gaan worden. Maar een tip van de sluier kan al worden opgelicht aan de hand van de volgende checklist. Denk eens aan een ketenrelatie waarbij er sprake was van wantrouwen; welke van de volgende vragen kan daarbij met ‘ja’ worden beantwoord?

  1. Bestond er bij de andere partij duidelijkheid over de essentiële verwachtingen?
  2. Bezat de andere partij de vereiste kwaliteiten om de verwachtingen te kunnen waarmaken?
  3. Hadden (en hielden) partijen een gedeeld belang?
  4. Was er een goede informatie-uitwisseling (open communicatie)?
  5. Mochten er nadere vragen gesteld worden en/of mocht er gecontroleerd worden aangaande de essentiële zaken die bepalen of de verwachtingen waargemaakt worden?
  6. Als er zich een ‘inbreuk’ had voorgedaan, werd de oorzaak geanalyseerd en besproken?
  7. Waren er effectieve sancties bij kwade opzet/bewuste overtreding?

Hoe meer vragen u met ‘nee’ hebt moeten beantwoorden, hoe minder er sprake was van slim vertrouwen. En het zijn dus precies dié rubrieken waaraan u verder zou moeten werken om uw ketenrisico verder te beperken.

Jack van der VeenAuteur: Jack van der Veen is hoogleraar op de evofenedex leerstoel Supply Chain Management van Nyenrode Business Universiteit.

Onze ledenadviseur Nanne
Contact

Vragen over supply chain management?

Nanne en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder