China - Big brother is watching and judging you

Wat bedrijven en werknemers moeten weten over het Chinese sociaal-kredietsysteem

17-01-2020  De Chinese overheid gebruikt de nieuwste technologie om ervoor te zorgen dat iedereen zich aan de wet houdt. Dit wordt gedaan door via het sociaal-kredietsysteem op basis van geldende wet- en regelgeving scores uit te delen aan individuen en bedrijven. Hoewel dit laatste tot nu toe onderbelicht is gebleven, wordt het systeem al toegepast. De verwachting is dat het eind 2020 volledig werkt, óók voor het bedrijfsleven. Wat is dat sociaal-kredietsysteem nu eigenlijk? En hoe kun je er als bedrijf of werknemer zo snel mogelijk voor zorgen dat je de Chinese wet- en regelgeving goed naleeft? Want de score bepaalt of je wel of niet succesvol zaken kunt doen in China.

Het idee voor het huidige sociaal-kredietsysteem stamt uit 2013 en wordt uitgerold over de periode 2014-2020. Het systeem en de implementatie daarvan zullen steeds worden geüpdatet. Het idee is de markt te reguleren en controleren door middel van een technologisch systeem dat bedrijven en individuen beoordeelt op hun data met betrekking tot het naleven van de wet- en regelgeving. Bedrijven die zich aan de regels houden worden beloond, wie dit niet doet wordt bestraft. Terwijl de Foreign Investment Law, die op 1 januari 2020 in werking treedt, bepaalde beperkingen voor buitenlandse ondernemingen wegneemt, zal het sociaal-kredietsysteem de regels voor het gedrag op de markt gaan reguleren. Met andere woorden:

Big brother is watching you.


Op een ironische wijze is het sociaal-kredietsysteem een antwoord op kritiek uit het Westen. Daar wordt immers al geruime tijd gezegd dat de wet- en regelgeving in China er op papier goed uitziet, maar dat de naleving ervan nog niet goed werkt. Het sociaal-kredietsysteem kan worden gezien als het - door het Westen ongewenste George Orwell 1984 - antwoord op deze kritiek. Uiteraard past het sociaal-kredietsysteem perfect bij een staat die een zeer grote controle wil hebben op alle individuen en bedrijven in zijn land. Dit systeem zal het zakendoen in China voor altijd veranderen. Het huidige ultieme doel van de overheid is een centrale database te creëren. Deze moet de kredietscores van bedrijven direct weergeven, deze constant bijhouden inclusief informatie over de bedrijven, en eventuele sancties vermelden die bedrijven als gevolg van de scores ondervinden.

Hoe werkt het systeem?

Er zijn op dit moment diverse Chinese databases die scores bijhouden van het naleven van de wet- en regelgeving in China. Momenteel wordt hiervoor een nationaal internetplus monitoringsysteem ontwikkeld, waarin private en overheidsdata inzake bedrijven worden verwerkt. Dit systeem, dat waarschijnlijk eind 2020 operationeel is, zal voor een verdere integratie van het sociaal-kredietsysteem zorgen. De huidige opzet van het sociaal-kredietsysteem is als volgt:
De Chinese overheid geeft de wet- en regelgeving aan waar bedrijven zich aan moeten houden;
De overheid gebruikt fysieke en technologische middelen om de noodzakelijke data over het naleven van wet- en regelgeving van bedrijven te bemachtigen en digitaliseert deze;

  • De data worden door een algoritme geanalyseerd, waarna er een bepaalde score uitkomt;
  • Op basis van de score wordt een onderneming beloond of bestraft.

Het sociaal-kredietsysteem maakt een score op basis van het naleven van de wet- en regelgeving en door middel van audits. Daarbij wordt onder andere naar de volgende gebieden gekeken: e-commerce, mededinging, datatransfer, klimaat, productie, R&D, technologie, financiën, belastingen, internationale handel, public relations en productkwaliteit. Voor het krijgen van een gunstige score moet je handelen in overeenstemming met de Chinese wet- en regelgeving.

Bedreigingen en kansen?

Het is uiteraard de hoop dat het sociaal-kredietsysteem ervoor zal zorgen dat buitenlandse en Chinese bedrijven op dezelfde wijze eerlijk worden getoetst, en dat het systeem niet willekeurig tegen bedrijven wordt gebruikt. Het systeem is gemaakt op basis van het principe ‘wie niets te verbergen heeft, vindt totale openbaring van informatie geen probleem’. Dit principe staat haaks op de Europese opvattingen inzake privacy. Het onderschatten van het sociaal-kredietsysteem kan echter catastrofaal zijn voor bedrijven. Want wie een lage score behaalt, kan op een zwarte lijst komen. Hierdoor is succesvol zakendoen in China niet meer mogelijk. Andere voorbeelden van sancties zijn: het niet krijgen van noodzakelijke vergunningen, uitsluiting van publieke aanbestedingen, een hogere belastingaanslag, meer overheidsinspecties en publiekelijk aan de schandpaal genageld worden.

Het is de verwachting dat het herstellen van een lage score lang gaat duren, wat natuurlijk funest is voor het voortbestaan van een bedrijf. Daarom is het belangrijk te weten hoe je een gunstige score kunt krijgen. Het hebben van een positieve score heeft ook andere voordelen, zoals een lagere belastingaanslag en minder overheidsinspecties. Het is belangrijk voor bedrijven direct actie te ondernemen als een score en sanctie onterecht zijn. Als bedrijf kun je overleg voeren met de overheid en indien noodzakelijk een bestuursrechtelijke actie ondernemen.

Gevolgen voor werknemers

Werknemers kunnen behoorlijk veel last ondervinden van het sociaal-kredietsysteem. Bij een negatieve score kan de legal representative van een bedrijf beperkt worden in zijn reizen. Ook het kopen van onroerend goed en verzekeringen kan worden beperkt. Als de eigenaar van een bedrijf een negatieve belastingscore heeft, zal de belastingscore van dat bedrijf zelf ook negatief zijn. Omgekeerd geldt dit ook. Het ligt in de lijn der verwachting dat de scores van individuele werknemers en bedrijven steeds meer aan elkaar gekoppeld worden.
Daarnaast is het belangrijk in je achterhoofd te houden dat het sociaal-kredietsysteem ook rekening houdt met mediaberichten. Hierdoor kunnen de individuele acties van leidinggevenden binnen een bedrijf leiden tot maatregelen van de Chinese overheid. Zo worden de wedstrijden van het Amerikaanse basketbalteam Houston Rockets voor onbepaalde tijd niet meer uitgezonden op tv, terwijl dit in China juist het populairste team is omdat ster Yao Ming er jarenlang heeft gespeeld. De aanleiding voor deze sanctie was een tweet over gebeurtenissen in Hongkong door de general manager van de Houston Rocket. Hoewel Twitter officieel geblokkeerd is in China, hebben tweets op dat platform toch invloed op sancties die getroffen worden in China. Gedrag op social media valt dus ook onder mediaberichten waar de Chinese overheid rekening mee houdt.

Samenvattend kunnen we zeggen dat het Chinese sociaal-kredietsysteem de uitvoerende hand is van de wet- en regelgeving in China. Wie zich hieraan houdt, kan in dit land succesvol zakendoen. Doe je dit niet, dan kan de overheid je het zakendoen lastig tot onmogelijk maken. Het sociaal-kredietsysteem is een systeem dat constant zal worden doorontwikkeld qua controlemogelijkheden en steeds verstrekkender zal worden in omvang en sancties. Wees hiervan bewust bij het zakendoen in China.
 

Hoe kun je je als bedrijf of werknemer voorbereiden?

  • Benoem een of meerdere personen binnen of buiten het bedrijf, die belast zijn met het naleven van de Chinese wet- en regelgeving en het volgen van de regels rondom het sociaal-kredietsysteem;
     
  • Ga na welke wet- en regelgeving er geldt voor de sector waarin jouw bedrijf zakendoet in China;
     
  • Zorg dat er communicatie is tussen de persoon/personen genoemd onder punt 1 en de rest van het bedrijf. Want het gedrag van een bepaalde afdeling en van individuele werknemers, kan de score van het hele bedrijf naar beneden halen;
     
  • Controleer of er wet- en regelgeving is waar je bedrijf niet aan voldoet;
     
  • Pas de bedrijfsvoering dusdanig aan zodat je handelt volgens de geldende wet- en regelgeving;
     
  • Als de overheid om data vraagt: ga na of je gevoelige bedrijfsinformatie zoals bedrijfsgeheimen kunt weggelaten. Want openbaarmaking daarvan in publieke systemen zorgt ook voor het vrijgeven van deze geheimen;
     
  • Check ondernemingen waarmee je samenwerkt goed. Want als deze een slechte score hebben, kan dit ook de score van jouw bedrijf beïnvloeden;
     
  • Ga direct in contact met de overheid of stel een bestuursrechtelijke actie in als je vindt dat je onterecht een (te) lage score en een sanctie hebt gekregen.

Dit artikel is geschreven door Reinout van Malenstein, senior counsel bij het Chinese advocatenkantoor HFG Law & Intellectual Property in Shanghai. Dit artikel is eerder verschenen in globe, hét magazine voor internationaal ondernemen. 

Heb jij ook vragen over zakendoen in China? Stel deze aan de ledenservice.

Onze ledenadviseur Peter
Contact

Vragen over landeninformatie?

Peter en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder