16-09-2016  Het afgelopen decennium is de belangstelling voor horizontale en verticale samenwerking sterk toegenomen. Die belangstelling wordt echter lang niet altijd omgezet in daden. Vanuit de context van marktdenken is dat begrijpelijk, maar is die context niet sterk aan het veranderen?

Eigenbelang

Een van de basisprincipes van de economische wetenschappen is dat bedrijven (en individuen) rationele entiteiten zijn, die vooral hun eigenbelang voorop stellen. Volgens Adam Smith’s principe van ‘de onzichtbare hand’ leidt die zelfoptimalisatie tot efficiënte markten. Concurrentie is dus goed voor iedereen - het houdt ons scherp.

Samenwerken

Hoe goed en mooi ook, het economisch principe werkt lang niet altijd goed; de kredietcrisis heeft dat overduidelijk aangetoond. Binnen de psychologie, sociologie en biologie komen we er ook steeds meer achter dat mensen lang niet altijd uitsluitend het eigenbelang najagen. Samenwerken in allerlei vormen blijkt evenzeer een belangrijke menselijke drijfveer.

Risico

Het zogeheten Prisoner’s dilemma is een veelgebruikt model om menselijk handelen te onderzoeken. In dit speltheoretisch concept moeten twee deelnemers onafhankelijk van elkaar kiezen voor ‘eigenbelang’ of voor ‘samenwerken’. Het spel zit zo in elkaar dat als beide spelers kiezen voor samenwerken ze gezamenlijk het beste resultaat hebben. Deze keuze heeft echter ook het grootste risico: als de ander voor eigenbelang kiest, profiteert deze.

Context

Hoewel het vanuit economisch perspectief optimaal is om voor eigenbelang te kiezen, doen lang niet alle spelers dat. Uit experimenten blijkt bovendien dat de gekozen context ook relevant is. Zo bleek dat als de deelnemers werd verteld dat ze deelnamen aan de Community game, zeventig procent koos voor samenwerken. En als deelnemers te horen kregen dat ze de Wall Street game speelden, tikte zeventig procent eigenbelang aan.

Conclusies

Uit deze experimenten is een tweetal belangrijke conclusies te trekken. Ten eerste is de mens veel meer tot samenwerken geneigd dan we op grond van de economische theorie mogen aannemen. Ten tweede is de context waarin we werken ook van belang; als zelfs een simpele naamsverandering al zo’n impact heeft, laat zich raden wat andere factoren voor invloed hebben.

Betere resultaten

In de jaren tot de crisis domineerde het economisch denken. Langzaam maar zeker komen we er nu achter dat (keten)samenwerking betere resultaten kan genereren. In een situatie waarin bedrijven nog steeds denken in termen van concurrentie, aandeelhouderswaarde en kortetermijnwinstgevendheid is samenwerken niet gebruikelijk en zelfs gevaarlijk. Gelukkig lijkt deze context langzaam maar zeker te veranderen.