EU ziet strenger toe op uitvoer technologie voor cybersurveillance

Leestijd 5 minuten

22-1-2021  Het nieuwe exportcontroleregime van de Europese Unie beoogt een aanpassing van de huidige dual-use verordening (Verordening (EU) 428/2009) om adequaat te kunnen reageren op technologische, economische en politieke veranderingen. In het bijzonder komen er strengere controles op goederen en technologieën die gebruikt kunnen worden voor cybersurveillance. Dergelijke producten worden steeds vaker misbruikt voor het schenden van mensenrechten.

Op 9 november 2020 heeft de Europese Unie (EU) een akkoord bereikt over het opzetten van een nieuw exportcontroleregime voor de uitvoer, tussenhandel, technische bijstand, doorvoer en overbrenging van producten voor tweeërlei gebruik, ook wel dual-use goederen genoemd. De nieuwe verordening moet officieel nog worden aangenomen. Dit gebeurt waarschijnlijk in de loop van 2021. Daarnaast heeft de EU op 7 december 2020 een eigen Global Human Rights-sanctieregime ingesteld, vergelijkbaar met de Amerikaanse Magnitsky Act.

Belangrijkste veranderingen

De belangrijkste zes veranderingen onder het nieuwe exportcontroleregime van de EU zijn:

  1. Strengere exportcontrole op technologie voor cybersurveillance, om zo mensenrechtenschendingen en veiligheidsdreigingen door mogelijk misbruik van dergelijke technologie te voorkomen;
  2. Een coördinatiemechanisme op EU-niveau, dat meer informatie-uitwisseling tussen lidstaten mogelijk maakt ten aanzien van de uitvoer van technologie voor cybersurveillance;
  3. De introductie van twee nieuwe algemene uitvoervergunningen voor dual-use goederen: één voor cryptografiegoederen en één voor de technologieoverdracht tussen groepsmaatschappijen. Het is de bedoeling dat daardoor de administratieve last voor zowel de bedrijven als vergunningverlenende autoriteiten aanzienlijk wordt verminderd;
  4. Verbeterde samenwerking tussen vergunningverlenende en douaneautoriteiten, en verbeterde mechanismen om de samenwerking tussen de lidstaten te versterken;
  5. Harmonisatie op EU-niveau van de regels die van toepassing zijn op bepaalde diensten met betrekking tot dual-use goederen, die momenteel nog op nationaal niveau gereguleerd zijn (zoals technische bijstand);
  6. Nieuwe rapportageregels, met als doel de handel in dual-use goederen transparanter te maken.

Cybersurveillancetechnologie

De term cybersurveillancetechnologie heeft betrekking op digitale technologie en producten die gebruikt kunnen worden voor het monitoren, analyseren en onderscheppen van gegevens. Autoritaire regimes kunnen dergelijke technologieën misbruiken om mensen te bespioneren en op te pakken. Een voorbeeld daarvan is de software die in China is ingezet om Oeigoeren te bespioneren en te onderdrukken.

Onder het nieuwe exportcontroleregime van de EU moeten exporteurs van cybersurveillancegoederen voorafgaand aan een exportgerelateerde transactie, onderzoeken in hoeverre het risico bestaat dat die goederen worden misbruikt. Als dat onderzoek ertoe leidt dat de cybersurveillancegoederen mogelijk misbruikt worden voor mensenrechtenschendingen, moet de exporteur de bevoegde autoriteit van de betrokken EU-lidstaat informeren.

Dergelijk onderzoek op basis van due diligence (gepaste zorgvuldigheid) zal in de toekomst van nog groter belang worden. In april 2020 kondigde de Europese Commissaris voor Justitie, Didier Reynders, al aan dat de Europese Commissie van plan is in 2021 wetgeving in te voeren om due diligence op het gebied van mensenrechten voor alle bedrijven in de EU verplicht te stellen.

Mensenrechtensanctieregime van EU

Daarnaast heeft de EU op 7 december 2020 een eigen Global Human Rights-sanctieregime ingesteld (Verordening (EU) 2020/1998 en Besluit (GBVB) 2020/1999). Dit nieuwe regime biedt de mogelijkheid gerichte sancties op te leggen aan personen en entiteiten die betrokken zijn bij ernstige mensenrechtenschendingen waar ook ter wereld. Mogelijke sancties zijn het opleggen van reisbeperkingen aan personen en het nemen van bevriezingsmaatregelen tegen personen en entiteiten.

Magnitsky Act

Het nieuwe mensenrechtensanctieregime van de EU is vergelijkbaar met de US Magnitsky Act van 2012. Dit Amerikaanse sanctieregime werd ingevoerd na de moord op de Russische advocaat Sergei Magnitsky. Deze werd in Rusland aangeklaagd voor belastingfraude en vastgezet, nadat hij Russische overheidsfunctionarissen van corruptie had beschuldigd. Magnitsky is in de gevangenis mishandeld en overleden als gevolg van zijn verwondingen en een gebrek aan adequate zorg. In 2016 werd de reikwijdte van de Magnitsky Act verbreed tot mensenrechtenschendingen wereldwijd en kreeg deze de naam US Global Magnitsky Human Rights Accountability Act.

De EU heeft de laatste jaren op incidentele basis sancties tegen individuen aangenomen vanwege het schenden van mensenrechten. Dit gebeurde echter slechts gefragmenteerd en binnen specifieke sanctieregimes, zoals dat voor Venezuela. De Nederlandse regering was voortrekker bij het instellen van een mensenrechtensanctieregime in de EU. De verwachting is dat Nederland ook voorop zal lopen bij het handhaven van dit regime.

Tips voor de praktijk

Het voorgaande maakt duidelijk dat er opnieuw veranderingen op komst zijn in de regelgeving en handhaving op het gebied van exportcontrole en het sanctierecht, die de bedrijfsvoering van Nederlandse bedrijven kunnen raken. Voor Nederlandse bedrijven die goederen en technologieën (in)direct naar buiten de EU exporteren of die (in)direct betrokken zijn bij transacties met sanctielanden of partijen die vallen onder een sanctieregime, is het daarom van groot belang nauwgezet te bepalen welke wettelijke bepalingen van toepassing zijn op een specifieke transactie. Ook moeten bedrijven in een dergelijke situatie nagaan welke compliancemaatregelen al zijn genomen of nog genomen moeten worden om een eventuele overtreding te voorkomen.

Niet alleen toezichthouders die belast zijn met het handhaven van exportcontrole- en sanctiewetgeving verwachten dat Nederlandse ondernemers hun trade compliance op orde hebben. Ook derde partijen, zoals banken, verlangen dit steeds vaker van hun klanten. Banken kijken dan niet alleen naar grote ondernemingen of multinationals, maar ook naar middelgrote en kleine bedrijven. Het advies is een ‘gelaagde’ benadering toe te passen op transacties. Dit kan bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat alle relevante informatie beschikbaar is, zodat kan worden gecontroleerd of de transactie onder de geldende exportcontrole- of sanctiemaatregelen is toegestaan. Dit betekent:

  • Ken je klant
  • Ken het ontvangende land
  • Ken het product of de dienst
  • Ken het eindgebruik
  • Ken de eindgebruiker
  • Ken de transactie

Compliancebeleid

Onder het nieuwe exportcontroleregime van de EU worden bedrijven met een globale vergunning verplicht gesteld een compliancebeleid te implementeren. Een globale vergunning is bedoeld voor één specifieke exporteur, één type of categorie goederen, één of meer bestemmingen, en meerdere transacties. Hoewel de nieuwe dual-use verordening voor andere dan globale vergunningen slechts een niet-bindend advies bevat een compliancebeleid te implementeren, is het hebben van een dergelijk beleid steeds vaker een voorwaarde, zo niet een verplichting, vanuit een toezichthouder of bank. Bovendien ondersteunt een gedegen intern compliancebeleid bedrijven bij het naleven van geldende exportcontrole- en sanctiewetgeving en het voorkomen van overtredingen van die regelgeving. Ten onrechte wordt compliance in deze zin vaak als hinderlijk en vertragend beschouwd. Een adequaat compliancebeleid betekent dat aan de geldende regelgeving wordt voldaan, zonder dat de business er te veel hinder van ondervindt.

Dit artikel is geschreven door Sebastiaan Bennink. Hij is advocaat en partner bij BenninkAmar en een specialist op het gebied van economische sancties en exportcontrole.

Wil je je verder verdiepen in Trade Compliance? De opleiding Coordinator Customs & Trade Compliance geeft je handvatten om op tactisch niveau te opereren.

Onze ledenadviseur Alice
Contact

Vragen over internationaal ondernemen?

Alice en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder