Export tip: ken de verschillen bij contracten met tussenpersonen

Het mededingsrecht neemt beperking met zich mee

27-06-2019  Voor ambitieuze ondernemers is Nederland al snel een maatje te klein. Over de grens lonken mooie kansen, maar er wachten ook risico’s. Met een goede juridische voorbereiding valt hier grip op te houden. Een tip die geldt voor elke verstandige exporteur is kennis te hebben of op te doen over de verschillen in contracten met tussenpersonen.

Wees je bewust van de verschillen in juridische positie van enerzijds de agent en anderzijds de distributeur. Een agent is met name in de Europese Unie goed beschermd door een Europese richtlijn. De meeste landen hebben geen specifieke wetgeving op het gebied van distributieovereenkomsten. Bij distributiecontracten dien je echter weer rekening te houden met de beperkingen van het mededingingsrecht.

Of je een agent of een distributeur aanstelt in een land, maakt in juridische zin wel degelijk verschil. Een agent bemiddelt slechts voor je bij verkopen. Zijn taak is het verwerven van opdrachten in een bepaald gebied die hij doorspeelt naar je tegen een vergoeding in de vorm van een bepaalde provisie. De handelsagent koopt en verkoopt de producten in beginsel dus niet zelf. Bij de overeenkomsten die tussen jou en de afnemers tot stand komen, is de handelsagent geen partij. Hij mag alleen in naam van de principaal overeenkomsten afsluiten, indien hij daartoe door de principaal schriftelijk gevolmachtigd is. De distributeur (ook wel importeur, wederverkoper of dealer genoemd) handelt op eigen naam en voor eigen rekening en risico. Hij koopt de producten zelf aan om deze vervolgens door te verkopen aan derden die zowel eindgebruikers als handelaren kunnen zijn. De verkoopprijs, en daarmee dus zijn winstmarge, wordt door de distributeur zelf bepaald.

Wettelijke bescherming agent

In veel landen bestaat er wetgeving op het gebied van agentuur. Binnen de lidstaten van de Europese Unie is deze wetgeving gebaseerd op de EG-Richtlijn inzake handelsagentuurovereenkomsten van 18 december 1986. Hoewel de richtlijn geen eensluidende wetgeving in alle lidstaten tot gevolg heeft, zijn de diverse wetgevingen wel veel meer met elkaar in overeenstemming gebracht. De wettelijke bescherming van de handelsagent bestaat onder meer uit een minimale opzegtermijn die de principaal in acht moet nemen en het recht van een agent, onder bepaalde voorwaarden, op een klantenvergoeding.

Minimale opzegtermijn

Indien je het contract met jouw handelsagent wilt beëindigen, schrijft de Nederlandse wet voor dat deze opzegtermijn minimaal vier maanden dient te bedragen, vermeerderd met een maand na een looptijd van drie jaren en met twee maanden na zes jaar. Het staat partijen echter wel vrij zelf een opzegtermijn overeen te komen maar die dient ook weer te voldoen aan bepaalde minimumvereisten.

Klantenvergoeding

Jouw handelsagent heeft bij beëindiging van het contract in beginsel recht op een zogenaamde klantenvergoeding als hij nieuwe klanten heeft aangebracht of overeenkomsten met bestaande klanten aanmerkelijk heeft uitgebreid en de overeenkomsten met deze klanten de principaal ook na beëindiging van de relatie met de agent nog aanzienlijke voordelen zullen opleveren. Naar Nederlands recht is de te betalen provisie maximaal de provisie van een jaar, berekend over de gemiddelde provisie in de laatste vijf jaar. Het recht op de klantenvergoeding vervalt als de agent de principaal niet uiterlijk een jaar na het einde van de overeenkomst heeft meegedeeld dat hij deze vergoeding verlangt. De achterliggende gedachte voor het toekennen van een klantenvergoeding is dat het onbillijk zou zijn als de agent na beëindiging van de overeenkomst geen vergoeding meer van de principaal zou ontvangen terwijl de principaal ook na beëindiging van de overeenkomst profijt blijft houden van de inspanningen van de agent doordat door diens inspanning de klantenkring is uitgebreid of veel meer opdrachten worden geplaatst door bestaande klanten.

Geen wettelijke regels distributeur

Voor de distributieovereenkomst bestaan in Nederland en in veel andere landen geen wettelijke regels. De relatie tussen de exporteur en de distributeur wordt gezien als een gewone relatie tussen verkoper en koper. De distributeur wordt dan ook geacht op basis van open onderhandelingen zijn belangen ten opzichte van de exporteur veilig te kunnen stellen. Toch is in veel landen, waaronder Nederland, een tendens waarneembaar in de jurisprudentie die ook aan de distributeur enige bescherming toekent. Met name bij beëindiging van de overeenkomst met de distributeur kan dit het geval zijn. Overigens kent België als enig land binnen de EU een voor de distributeur beschermende wetgeving. 

Mededingingsrecht

Bij distributierelaties kun je in aanraking komen met beperkingen die voortvloeien uit Europese mededingingswetgeving. Artikel 101 VwEU verbiedt namelijk overeenkomsten tussen ondernemingen die de handel tussen de Lidstaten kunnen belemmeren (kartelverbod). Dit verbod geldt zowel voor horizontale als verticale afspraken. Onder een verticale afspraak wordt bijvoorbeeld verstaan een afspraak tussen exporteur en distributeur. Bepaalde distributieovereenkomsten kunnen onder het kartelverbod vallen voor zover de overeenkomst bepalingen bevat die mededingingsbeperkend zijn. Je dient hierbij te denken aan exclusieve gebiedsbescherming, verticale prijsbinding, non-concurrentiebedingen, doorleveringsverboden etc. Aangezien aan de andere kant distributieovereenkomsten juist ook mededingingsbevorderend zijn, heeft de Europese Commissie een verordening uitgevaardigd die ziet op verticale overeenkomsten en die een vrijstelling geeft van het kartelverbod. Die vrijstelling vindt toepassing indien wordt voldaan aan de voorwaarden van de verordening.

De regels van het mededingingsrecht zijn in beginsel niet toepasselijk op handelsagentuurrelaties. Alleen ingeval jouw handelsagent zelf financiële of commerciële risico’s loopt, dien je weer wel met deze beperkingen rekening te houden.


Checklist Juridische aspecten van export en internationalisering

De checklist Juridische aspecten van export en internationalisering geeft jou als export manager inzicht in de juridische aspecten die bij export en internationalisering van belang zijn. Dit document geeft je concrete handvatten bij het voorkomen en beperken van juridische problemen. In totaal worden dertien onderwerpen belicht en krijg je veel waardevolle tips om als niet-jurist toch goed uit de voeten te kunnen met deze vaak ingewikkelde materie.

Onze bedrijfsjurist Peter
Contact

Advies nodig of vragen?

Peter en de andere bedrijfsjuristen helpen je graag verder