Exportcontrole casus | Tegengehouden zending is geen ‘voltooide export’

Is een export voltooid wanneer deze voortijdig wordt tegengehouden door de Douane?

Vanaf 2017 is de handhaving van exportcontrole en internationale sancties sterk toegenomen in Nederland. Sinds dat jaar heeft het Openbaar Ministerie (OM) een speerpunt gemaakt van deze rechtsgebieden en zijn er inmiddels vier officieren van justitie belast met de handhaving. Met name het sanctieregime tegen Rusland en Iran is door het OM streng gehandhaafd. Ook op exportcontrole heeft het OM van zich doen spreken.

Nederland loopt daarmee voorop in Europa op het gebied van strafrechtelijke handhaving. Dit heeft inmiddels ook geleid tot een toenemende stroom jurisprudentie. Enerzijds wordt dit in de markt ervaren als oneerlijk, met name omdat andere Europese lidstaten aanzienlijk minder streng handhaven. Anderzijds leidt deze jurisprudentie soms tot nieuwe inzichten. Zo is aan het begin van dit jaar door de Rechtbank Amsterdam een vonnis gewezen, dat antwoord geeft op de vraag of een export voltooid is wanneer deze voortijdig wordt tegengehouden door de douane.

Achtergrond zaak

In deze kwestie werd een leverancier van pompen en pomponderdelen ervan verdacht zonder de daarvoor benodigde uitvoervergunning goederen te hebben verkocht aan, en te hebben geëxporteerd naar, een Iraanse partij. Volgens het Openbaar Ministerie (OM) ging het daarbij om producten die geschikt zijn voor gebruik in de nucleaire industrie. De verkoop, levering, overdracht en export van dergelijke producten naar Iran zonder de benodigde vergunning is verboden. Tegen het bedrijf werd door het OM een geldboete van 20.000 euro geëist. De directeur werd eveneens vervolgd en hoorde een werkstraf van 160 uur tegen zich eisen, waarvan de helft voorwaardelijk.

Zending teruggestuurd naar bedrijf

De autoriteiten waren bekend geraakt met de zending toen deze door de douane op Schiphol werd gestopt. Waarna de zending, na onderzoek, werd teruggestuurd naar het bedrijf. Voor de zending was geen vergunning aangevraagd. Het OM heeft zich vervolgens op het standpunt gesteld, dat de export al was ‘voltooid’ op het moment dat de zending werd tegengehouden op Schiphol en het strafbare feit dus op dat moment al was gepleegd. De Rechtbank Amsterdam dacht daar echter anders over.

Definitie van ‘export’

Voor het vaststellen van de definitie van ‘export’ (die niet is gedefinieerd in de sanctieregelgeving) zoekt de Rechtbank aansluiting bij bepalingen uit het Douanewetboek van de EU en het Handboek Douane. Uit deze bepalingen volgt, dat met de aangifte van de goederen bij de douane (hetgeen wel al was gebeurd) de goederen weliswaar onder toezicht van de douane vallen, maar dat hiermee nog geen sprake is van export, zoals het OM wel had betoogd, aldus de rechtbank. 

Van export is pas sprake wanneer de goederen feitelijk de grens van het douanegebied overschrijden. Met andere woorden: de goederen moeten het grondgebied van de EU hebben verlaten, wil er sprake zijn van export. Nu de rechtbank voor de export van de goederen niet tot een bewezenverklaring komt, zijn de verdachten vrijgesproken.

Consequenties

Deze uitspraak heeft belangrijke consequenties voor de strafbaarheid van export zonder vergunning op grond van sanctiewetgeving. Indien van export pas sprake is wanneer een zending het Europese grondgebied verlaat, dan kan in gevallen waarin de douane een zending stopzet en terugstuurt naar de verkoper in Nederland geen sprake zijn van export zonder vergunning. Dat betekent dat dit strafrechtelijk ‘slechts’ kan kwalificeren als een poging tot export, wat de maximale straf met een derde vermindert. In de praktijk leidt het vaak nog tot aanzienlijk lagere straffen, omdat dit als minder ernstig wordt ervaren dan bij een voltooid delict.

Geen misdrijf

Bovendien geldt dat, indien een bedrijf of persoon geen opzet heeft gehad op de export zonder vergunning, er slechts sprake kan zijn van een overtreding en niet van een misdrijf. Een misdrijf wordt pas aangenomen als er opzet in het spel was. Indien er dus in een geval als het onderhavige geen opzet bestond op de export zonder vergunning, en de lading wordt tegengehouden door de douane, dan is er dus slechts sprake van een poging tot een overtreding. Het interessante is dat een poging tot het plegen van een overtreding niet strafbaar is. Dit zou dus moeten leiden tot vrijspraak. Een kanttekening daarbij is echter dat ‘opzet’ al snel wordt aangenomen, dus in de regel zal veelal sprake zijn van een poging tot een misdrijf. Dit laatste is wel strafbaar, maar wordt aanzienlijk minder zwaar aangerekend dan een voltooide export zonder vereiste vergunning.

Vonnis voor uitvoer

Ten slotte is het belangrijk erop te wijzen dat het vonnis van de rechtbank betrekking heeft op de uitvoer van goederen. Voor doorvoer geldt volgens de rechtbank een bredere definitie. Hieronder kunnen ook goederen worden verstaan, die de grens nog niet hebben overschreden. Daarbij komt dat de verkoop van de betreffende goederen aan een partij in Iran op zichzelf al strafbaar is, zodat de verkoper daarvoor vervolgd zou kunnen worden ongeacht de vraag of de export is voltooid.

Conclusie

Het maakt voor de vraag of een exporterend bedrijf verantwoordelijk kan worden gehouden voor een uitvoer zonder uitvoervergunning uit of de goederen daadwerkelijk zijn uitgevoerd of dat de goederen zijn tegengehouden door de douane. In dat laatste geval geldt een aanzienlijk lagere maximumstraf en moet, bij gebrek aan opzet, zelfs worden vrijgesproken.

Dit artikel is geschreven door mr. Yvo Amar en mr. Sebastiaan Bennink van Wladimiroff Advocaten in Den Haag. Zij zijn advocaat en experts op het gebied van sanctierecht en exportcontrole.


Trade Compliance Congres

Sebastiaan Bennink is een van de sprekers op het Trade Compliance Congres. Hij zal een sessie verzorgen over het onderwerp ‘Export control en sancties voor de logistiek dienstverlener’. Op het programma die dag staan nog vele andere interessante sessies over trade compliance.
 

Onze ledenadviseur Alice
Contact

Vragen over internationaal ondernemen?

Alice en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder