Internationale handel is soms net roeien tegen de stroom in

Leestijd 5 minuten

In tien jaar tijd is het aandeel bedrijven dat beperkingen in de internationale handel ervaart, gestegen van 40 naar 80 procent, zo meldde De Nederlandsche Bank onlangs. Met name de handelsoorlog tussen de VS en China en de verzwakte positie van de Wereldhandelsorganisatie zijn hier debet aan. Wat zijn de verschillende handelsbelemmeringen waar bedrijven mee te maken krijgen en wat kun je daar aan doen?

Handelsbelemmeringen verdelen we grofweg in twee categorieën: tarifaire en non-tarifaire belemmeringen. Bij de laatste is vaak sprake van structurele handelsbelemmeringen door (gebrek aan) wet- en regelgeving. Hieronder lichten we de verschillende soorten non-tarifaire handelsbelemmeringen uit en behandelen we ook logistieke belemmeringen die de aanvoer van je producten in de weg kunnen staan. We geven ook aan waar je als bedrijf terecht kunt met concrete problemen op het gebied van handelsbelemmeringen. Sancties laten we hier buiten beschouwing.

Ongelijk speelveld

Een ongelijk speelveld kan ontstaan door het niet handhaven van internationale standaarden en het verlenen van oneigenlijke staatssteun. Nederlandse bedrijven moeten zich houden aan de richtlijnen over arbeid, mensenrechten, ketenverantwoordelijkheid, milieu en consumentenbescherming van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.

Dit was ook een belangrijk onderwerp bij de onderhandelingen over het brexit-akkoord tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk (VK). Daarin is uiteindelijk een strikte procedure voor wat betreft transparantie over staatssteun opgenomen. Deze procedure voorziet in de mogelijkheid om sancties en quota in te stellen als partijen zich niet houden aan de gemaakte afspraken. De reeds gemaakte afspraken over milieu, klimaat en arbeidsrechten worden beschermd met behulp van het non-regressiebeginsel. Dit betekent dat bestaande normen ook in de toekomst blijven gelden en niet mogen verwateren of naar beneden worden bijgesteld. Voor het VK en de EU komt er een gemeenschappelijke partnerschapsraad die toeziet op de naleving van de afspraken uit het brexit-akkoord. Bij blijvende geschillen kunnen partijen zich richten tot een nog op te richten arbitragepanel.

Andere zaken die zorgen voor een ongelijk speelveld zijn discriminatie bij de aanbesteding van overheidsopdrachten, hoge exportsubsidies en het stellen van oneerlijke inkoopeisen – die het bijvoorbeeld moeilijk maken om intellectueel eigendom te beschermen.

Douaneprocedures en lokale wet- en regelgeving

Nederland heeft een kwalitatief goed douaneafhandelingssysteem, omdat wij een grote hub zijn voor internationale goederenstromen via de Rotterdamse haven en Schiphol. Dit is echter nog lang niet overal in de wereld zo. evofenedex heeft zich daarom bijvoorbeeld een aantal jaren in West-Afrika ingezet voor het verbeteren van de douaneprocessen en supply chain bij overheden en het bedrijven. Door de historische relatie van sommige Europese lidstaten met andere landen, en door de invloed van andere economische grootmachten, is er niet overal een gelijk speelveld voor internationale handel op het gebied van douaneprocedures. Soms is ook corruptie een verstorende factor.

Nationale of lokale wet- en regelgeving in derde landen kan een grote belemmering zijn voor Nederlandse handel- en productiebedrijven om zaken te doen. Er kan sprake zijn van onvoorspelbare conformiteitsprogramma’s zoals in Afrika, waardoor Nederlandse bedrijven excessieve administratieve lasten ervaren. Zo eisen instanties bijvoorbeeld ineens nieuwe gegevens of documenten als voorwaarde voor import; in sommige gevallen zelfs als de lading al onderweg is. Ook zijn er soms onnodige eisen op het gebied van etikettering. Dit zorgt allemaal voor vertragingen in de supply chain en oneerlijke concurrentie. 

Belemmeringen van een heel andere orde zijn er op het gebied van bijzondere regelgeving zoals sanitaire en fytosanitaire maatregelen. Hierbij zit de devil vaak in de details. Zo ervaren bedrijven soms belemmeringen door ingewikkelde bindende voorwaarden. Soms moet een Nederlandse dierenarts bij de handel in vlees bij het gezondheidscertificaat bevestigen waar het dier, waarvan het vlees afkomstig is, geboren, gemest en geslacht is, omdat de betreffende plaatsen allemaal in Nederland moeten liggen. De proportionaliteit van dit soort bepalingen is soms ver te zoeken.

Ook de bepaling waardoor een zending slechts producten van een specifieke oorsprong mag bevatte is soms een obstakel. Uitgaande containers bevatten soms een mix van producten uit verschillende Europese landen. Een voorbeeld zie je bij de export van zuivelproducten naar Saoedi-Arabië, waar alleen één containerhoeveelheid van hetzelfde product is toegestaan. Aan sommige (zuivel-)producten is in het land van bestemming maar beperkt behoefte, zoals geldt voor Franse kazen, Leidse kazen of geitenkaas. Die zijn, door de lage vraag en dus verzending in kleine hoeveelheden, afhankelijk van het meereizen in een container met andere producten.

Toename verstoorde logistieke processen

Naast handelsbelemmeringen zijn ook logistieke belemmeringen tegenwoordig weer structureel een probleem, zo blijkt uit de Corona Export Monitor. Sommige belemmeringen komen voort uit veranderende wet- en regelgeving in verband met corona en brexit. Andere hebben te maken met markt- en mededingingszaken. De gerapporteerde verstoringen bij het wegvervoer zijn deels verklaarbaar door de reisbeperkingen van de tweede lockdown en de nodige problemen die in december 2020 optraden in de goederenstromen naar het VK. evofenedex is hierover dagelijks in gesprek met overheden. Verstoringen in vervoer over zee zien we onder andere door een gebrek aan containers op de juiste locaties en forse prijsverhogingen. De European Shippers’ Council (ESC) heeft de Europese Commissie opgeroepen in actie te komen tegen onredelijke gedragingen van rederijen in de containerlijnvaart. ESC, waarbij evofenedex is aangesloten, waarschuwt onder andere voor de consequenties voor internationale handel en economisch herstel door het schenden van bestaande contracten, het stellen van onredelijke eisen, een wildgroei aan toeslagen en het eenzijdig ophogen van tarieven.

Comité Markttoegangsbelemmeringen

Iedere maand bespreken vertegenwoordigers van de EU-lidstaten en het Europese bedrijfsleven met het directoraat-generaal Handel van de Europese Commissie veel voorkomende handelsbelemmeringen met landen buiten de EU. Ook Nederland is hierbij vertegenwoordigd. De voorbereiding gebeurt in het Comité Markttoegangsbelemmeringen. Bedrijven kunnen signalen van handelsbelemmeringen e-mailen naar handelsbelemmeringen@minbuza.nl.

Europese klachtenprocedures

De EU maakt inmiddels meer werk dan in het verleden van het bewaken van een gelijk speelveld door het aanpakken van handelsbelemmeringen. In juli 2020 is de eerste hoofdfunctionaris voor handhaving in handelszaken (Chief Trade Enforcement Officer) benoemd, die toezicht houdt en zorgt voor steviger optreden van de Europese Commissie bij de handhaving van het handelsbeleid.

Handelsbelemmeringen kun je op Europees niveau op twee manieren melden. Er zijn verschillende klachtenregelingen. Er is er één voor het melden van markttoegangsbelemmeringen. Een andere is voor schendingen van verbintenissen op het gebied van handel en duurzame ontwikkeling in het kader van de handelsovereenkomsten van de EU en het stelsel van algemene tariefpreferenties. Deze regelingen zijn te vinden op de website van de Europese Commissie. Deze klachtenprocedures staan open voor lidstaten, bedrijven, bedrijfs- en handelsverenigingen, maatschappelijke organisaties en burgers uit de EU via het Access2Markets-portal. Na het indienen van de klacht krijgt de indiener bericht of er actie wordt ondernomen. Het directoraat-generaal Handel neemt die maatregelen en oefent internationale druk uit via de Wereldhandelsorganisatie.
 

Onze ledenadviseur Alice
Contact

Vragen over internationaal ondernemen?

Alice en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder