Oorlog, een virus en dwarsliggende schepen

Leestijd:3 minuten

23-06-2022 De verstoringen van de internationale ketens zijn zó groot, dat iedereen de gevolgen ondervindt: prijzen van producten stijgen ongekend snel, grondstoffen komen niet aan. “Alle uitgangspunten van de goederenketens moeten op de schop”, zegt prof. dr. Jack van der Veen, hoogleraar aan de Nyenrode Business Universiteit.

Het lijkt wel of alles tegelijk komt. Een recessie door COVID-19, het klimaat- en stikstofprobleem, verlies aan biodiversiteit, het moeizame transport van en naar het Verenigd Koninkrijk en verstoorde supply chains vanuit China. “En daar is nog eens de oorlog in Oekraïne overheen gekomen”, verzucht Nanne Schriek, projectmanager supply chain management bij evofenedex. 

Corona China
De coronacrisis is nog niet voorbij. In China gingen onlangs steden weer in lockdown en havens op slot.

 

Crisis

Al die ontwikkelingen in de wereld van productie en vervoer verstoren de internationale handelsroutes. Daar is een dwarsligger in het Suezkanaal – het gigantische containerschip Ever Given dat eind maart 2021 het kanaal blokkeerde – niets bij. Een eenmalige disruptie, dacht iedereen op dat moment. Maar door de aaneenschakeling van gebeurtenissen bleek dat alles behalve eenmalig: duurzaamheidseisen, pandemie en oorlog zorgden voor onzeker transport, gestegen prijzen in winkels, vertragingen, annuleringen en tekorten aan containers, energieprijzen die door het dak gaan en bouwmaterialen die mondjesmaat voorhanden zijn. En die zorgen weer voor evenzovele nachtmerries voor de logistieke managers van bedrijven, die juist gebaat zijn bij stabiele ketens om aan de eisen van hun klanten te voldoen.

"De kosten voor transport zijn vertienvoudigd."

“In de jaren van stabiliteit die achter ons liggen, zijn veel bedrijven gaan outsourcen naar het Verre Oosten. De productie is daar goedkoper en het transport was in die tijd nog relatief goedkoop. Er was voldoende capaciteit en zekerheid over vervoer. Je wist wanneer een schip zou aankomen”, zegt Schriek. “Maar die tijden zijn voorbij. De kosten voor transport zijn vertienvoudigd. Vertragingen maken leveringen onzeker. Wat wij ons nooit hebben gerealiseerd, is hoe afhankelijk we zijn geworden van lange ketens. We hebben onszelf kwetsbaar gemaakt met het outsourcen van de productie.”

Nanne schriek
Nanne Schriek, projectmanager supply chain management bij evofenedex: “Wat wij ons nooit hebben gerealiseerd, is hoe afhankelijk we zijn geworden van lange ketens.”

 

Het zijn overigens niet alleen corona en oorlog die voor de huidige problemen zorgen. Schriek: “We moeten de ketens verduurzamen. Daar staat grote druk op. Vervolgens komt er door het streven naar duurzaamheid de vraag naar een energietransitie aan de orde. En die transitie wordt weer versneld door de oorlog en de wens minder afhankelijk te zijn van Russisch gas en olie.

Alles op de schop

Alle uitgangspunten van de goederenketens moeten op de schop, zegt prof. dr. Jack van der Veen, hoogleraar aan Nyenrode Business Universiteit en houder van de Leerstoel Supply Chain Management van evofenedex. “De huidige crisis is een uiting van de toegenomen onzekerheid. Het idee dat er altijd wel ergens een markt voor een product is, is er steeds minder. Corona, stikstof, verduurzamen en bovendien die oorlog, een pasklare oplossing is er niet”, aldus Van der Veen.

Het is daarom de hoogste tijd dat bedrijven beter gaan nadenken over de langere termijn, raadt de hoogleraar aan. “Bedrijven die samen in een supply chain werken, moeten beter weten wat iedereen in de keten doet. Ze moeten informatie delen, nauwer samenwerken. Samen de keten opbouwen, samen de problemen overwinnen. Als een bedrijf de problemen afschuift op andere delen van dezelfde keten, schiet het niet op.”

"Partijen die elkaar helpen, bereiken meer"

Een van de manieren waarop problemen in internationale handelsroutes kunnen worden aangepakt, is het korter en overzichtelijker maken van ketens. “Nearshoring is een van de mogelijkheden. Het levert minder onzekerheden van transport op en is voor bedrijven beter te managen. We moeten meer kijken naar de risico’s in de keten en scenario’s bedenken om die risico’s door gezamenlijke inspanningen in te dammen. Want het is duidelijk: samen staan we sterker. Partijen die elkaar helpen, bereiken meer. De huidige crisis, de onbalans tussen vraag en aanbod, is een trigger om over de toekomstige ketens na te denken”, concludeert Van der Veen.

Jack van der Veen
Jack van der Veen, hoogleraar aan de Nyenrode Business Universiteit: “Bedrijven die samen in een supply chain werken, moeten informatie delen, nauwer samenwerken.”

 

Omdenken

Schriek heeft een mooi woord voor die reflectie over de toekomst van supply chains: omdenken. “Het is misschien een modewoord, maar wat we moeten doen is ‘omdenken’. Welke alternatieven zijn er voor bestaande ketens? Die nieuwe manier van denken doet een enorm beroep op het innovatievermogen van bedrijven. Waar halen we grondstoffen vandaan als het niet uit China is? Waar komen halffabricaten vandaan, kunnen we onderdelen ergens anders halen en hier in elkaar zetten? Zijn er andere landen waarmee in een keten kan worden samengewerkt, is nearshoring een oplossing? Dit zijn vragen die supply chain-managers van bedrijven moeten beantwoorden.”

treinen oekraine
Door de oorlog in Oekraïne ligt het treinverkeer tussen Europa en China stil. Daardoor worden bedrijven gedwongen hun goederen weer over zee te verschepen. 

 

Flexibele keten

Niet alle bedrijven hebben overigens evenveel last van verstoorde ketens. Neem Spirotech uit Helmond, een bedrijf dat zich bezighoudt met ontluchten en schoon houden van water gevulde systemen (lees: verwarmingsketels en -buizen). De halffabricaten komen uit China, waarna het product in Helmond wordt gemonteerd. Supply chain-planner Cees van der Werf van Spirotech: “We hebben op dit moment nog geen last van een verstoring van de logistieke keten. We hadden wel last van de blokkade van het Suezkanaal. We zijn toen gedeeltelijk overgestapt op vervoer per trein. Ja, er rijdt een trein van China tot aan Tilburg. Die trein gaat wel door Rusland en nu zitten we dus met die oorlog. We zijn daarom snel weer overgeschakeld op honderd procent zeetransport. Onze keten is flexibel en kunnen we aanpassen. Tegelijk lopen natuurlijk wel onze transportkosten flink op. Dat merk je aan de prijzen die we moeten rekenen. Verder hebben we op dit moment nog niet echt een probleem. Maar we hebben wel signalen van onze transporteur gekregen dat die problemen er hoe dan ook aan zitten te komen.”

Stabiliteit

Het komt allemaal neer op de ogenschijnlijk simpele stelling dat bedrijven er naar streven de stabiliteit in de goederenstromen te laten terugkeren. Het advies van Schriek aan de betrokken bedrijven: samenwerken in de keten. “Welke partners zitten in diezelfde keten, wat doen ze, waar staan ze. Bedrijven moeten van elkaar weten wat ze doen”, zegt hij in navolging van Van der Veen. “Ga eens nadenken hoe je elkaar beter kunt informeren. Hoe je meer stabiliteit in de goederenketen kunt aanbrengen.” De verstoring van goederenketens is groot, onderstreept Schriek, dat is niet eerder zo erg geweest. Natuurlijk waren er volgens Schriek en Van der Veen wel aanwijzingen dat de afhankelijkheid van lange en ingewikkelde ketens een keer fout zou kunnen gaan. Van der Veen hamert al jaren op de risico’s van verstoringen van de ketens.

Samenwerken in dergelijke ketens is zijn thema. “Tot nu toe is daar niet zo naar geluisterd”, aldus Schriek. “Grip houden op het eigen stukje van de keten is een natuurlijke reflex van logistieke managers. Maar het is wel beter om samen te kijken naar hoe de bedrijven uit de problemen kunnen komen. Ik zie de logistiek van de afgelopen jaren als een trein die voorbijrijdt. Nu zitten we echter als logistieke sector in een wildwaterbaan, een enorme glijbaan waar we met z’n allen in zitten. Dat maakt dat we er goed aan doen om er met z’n allen weer uit te komen. Zoals Jack van der Veen altijd zegt: samen staan we sterker.” 

Supply chain van de toekomst

Daarnaast werkt evofenedex met TNO samen aan de ‘supply chain van de toekomst’. Schriek: “We merken dat er nogal wat wordt gevraagd van een supply chain manager. Naast het dealen met de dagelijkse disrupties zijn er uitdagingen voor de lange termijn, zoals verdere verduurzaming en digitalisering. Samen met het netwerk, collega’s en TNO gaan we aan de slag om de ‘supply chain van de toekomst’ vorm te geven. Hierdoor geven we onze achterban betere handvatten om voorbereid die toekomst in te gaan.”
 

Dit artikel is eerder geplaatst in evofenedex magazine. Auteur Gijs Korevaer.

Supply chain samenwerkingscheck

Op welke gebieden kan jouw bedrijf (meer) samenwerken binnen en buiten de keten? Om dit concreet te inventariseren hebben wij de Supply chain samenwerkingscheck ontwikkeld.

Neem deel aan de collegereeks

De trends en ontwikkelingen op het gebied van supply chain gaan snel. evofenedex en Nyenrode Business Universiteit organiseren daarom de Collegereeks leiding geven aan supply chain innovaties. Op 31 oktober delen 6 hoogleraren van diverse werkvelden en wetenschap over de uitdagingen die er liggen. Kennis die zeker bruikbaar is om een bedrijf toekomstbestendiger te maken. 

Onze ledenadviseur Nanne
Contact

Vragen over supply chain management?

Nanne en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder