Le code civil: hervorming verbintenissenrecht

“Bij onvoorziene omstandigheden is een contract opnieuw onderhandelbaar”

24-07-2018  Het Franse verbintenissenrecht maakte het zaken doen in Frankrijk niet per se aantrekkelijk. Gelukkig is ‘le Code civil’ inmiddels gemoderniseerd. Voor de hervorming van eind 2016 was het algemene verbintenissenrecht in Frankrijk min of meer hetzelfde als in 1804, het jaar dat Napoléon Bonaparte het Franse burgerlijk wetboek, le Code civil, invoerde.

Het Franse verbintenissenrecht maakte het zaken doen in Frankrijk niet per se aantrekkelijk. Gelukkig is ‘le Code civil’ inmiddels gemoderniseerd. Het Frans burgerlijk wetboek was decennialang ongewijzigd. Hier en daar waren als gevolg van de ontwikkeling van de samenleving en de invloed van de Europese Unie enkele artikelen en regels aangepast, maar het was dus al jarenlang de taak van de rechtbanken om rekening te houden met evoluties in de cultuur, nieuwe handelswijzen en nieuwe technologieën. Het Frans recht had de reputatie dat het complex, onvoorzienbaar en in het algemeen onaantrekkelijk was voor buitenlandse investeerders en bedrijven. Mede hierdoor stond Frankrijk door de jaren altijd op een lage plaats in het Doing business klassement van de Wereldbank. Inmiddels zijn meer dan 350 artikelen van de Code civil herschreven. Hieronder volgen vier hoofdpunten, die ook voor de Nederlandse ondernemer interessant zijn.

1) Onderhandelingen te goeder trouw

Oorspronkelijk hadden de partijen in een overeenkomst alleen de verplichting om het contract te goeder trouw uit te voeren. De hervorming gaat een stap verder. De partijen zijn nu ook verplicht te goeder trouw te onderhandelen. Voorts, als een partij kennis heeft van een bepaald feit dat relevant is voor de andere partij bij het nemen van haar beslissing om een overeenkomst te sluiten, is zij verplicht de andere partij daarover te informeren (artikel 1112-1 van de Code civil). Dit zal uiteraard tot interessante debatten leiden. Alle confidentiële informatie die gedeeld is tijdens de onderhandelingen mag niet openbaar worden gemaakt.

2) Geldigheid van de overeenkomst

De voorwaarden van de geldigheid van een overeenkomst zijn verhelderd, voornamelijk door het schrappen van het concept van de eis van een rechtmatige causa of een oorzaak van de verbintenis. Een concept dat onduidelijk was en bovendien in de meeste Europese landen onbekend. De Code civil bepaalt voortaan dat de inhoud en het doel van de overeenkomst niet in strijd mogen zijn met de openbare orde. Vele rechtsgeleerden geven echter aan in hun opiniestukken dat de kans groot is dat er in de praktijk niets zal veranderen, omdat het concept van ‘openbare orde’ redelijk vaag is en de rechter dus een grote vrijheid van interpretatie geeft.

3) De afdwingbaarheid van een eenzijdige belofte

Het nieuwe artikel 1124 van de Code civil geeft een contractspartij de mogelijkheid om een eenzijdige belofte af te dwingen (“La révocation de la promesse pendant le temps laissé au bénéficiaire pour opter n’empêche pas la formation du contrat promis”). Voor de hervorming was het niet helder of een eenzijdige belofte, bijvoorbeeld een belofte om iets te verkopen, afdwingbaar was in het geval de verkoper zijn belofte niet na kwam. Sinds 1993 was de meerderheidspositie van de rechtbanken dat het niet na komen van beloftes slechts recht gaf op een vergoeding. In de praktijk bestond dus het risico dat een contractspartij zijn belofte niet na kwam, omdat deze wist dat zijn belofte niet afdwingbaar was. Dit zorgde voor onzekerheid en geschillen, bijvoorbeeld in de capital-investment-sector waar partijen vaak eenzijdige beloftes gebruiken om in de toekomst aandelen in een bedrijf te verkopen onder specifieke voorwaarden. Door de verandering van het Franse recht in dit opzicht hebben bedrijven en investeerders nu meer zekerheid dat de nakoming van contractuele afspraken afgedwongen kan worden en de contractspartijen hebben dus meer belang om hun verplichtingen na te komen.

4) Nieuw: onvoorziene omstandigheden

Tijdens de uitvoering van het contract heeft een contractspartij de mogelijkheid om de wederpartij te vragen om het contract te heronderhandelen op basis van geconstateerde onvoorziene omstandigheden (des circonstances imprévisibles). Als de tegenpartij weigert opnieuw te onderhandelen en de partijen het contract niet willen beëindigen, kan de rechter zelf, op verzoek van een contractspartij, de voorwaarden van de overeenkomst wijzigen of het contract beëindigen (artikel 1195 van de Code civil). Deze nieuwe regel wordt beschouwd als één van de belangrijkste vernieuwingen van de nieuwe wet, alhoewel de contractspartijen de mogelijkheid hebben om contractueel af te wijken van dit principe als zij bereid zijn het risico van onvoorziene omstandigheden te lopen.

Business friendly

Alhoewel de wet al meer dan een jaar in werking is getreden, blijft het te vroeg om de hervorming concreet te evalueren. Voornamelijk omdat met uitzondering van enkele specifieke artikelen de nieuwe regels alleen gelden voor overeenkomsten die na 1 oktober 2016 zijn gesloten. Echter, in recente uitspraken kunnen we zien dat de Franse rechter wel degelijk al is beïnvloed door de hervorming, zelfs met betrekking tot overeenkomsten die van voor de hervorming dateren. Het lijkt er dan ook op dat niet alleen het economische klimaat maar ook het juridische klimaat in Frankrijk ook meer business friendly zal worden.

Meer over dit onderwerp weten? Op 27 september organiseert evofenedex de Masterclass Agentuur- en distributieovereenkomsten in Frankrijk.

Dit artikel is geschreven door Jeroen Luchtenberg en Jop Kiewiet, beiden Avocats à la Cour bij Luchtenberg Avocats, Parijs.

Onze bedrijfsjurist Peter
Contact

Advies nodig of vragen?

Peter en de andere bedrijfsjuristen helpen je graag verder