Longread | “Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen gaat niet meer weg"

“Het is een economisch belang om de energiekosten omlaag te dringen”

01-03-2019  Alle bedrijven, groot en klein, krijgen met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) te maken. Partners in de keten dwingen dat af, en anders de overheid wel. “Transparant zijn over de footprint die we als bedrijven veroorzaken maakt een inhoudelijk beter gesprek mogelijk”, zegt Monika Milz, juryvoorzitter van de Kristalprijs.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO): in het verleden haalden leidinggevenden in het bedrijfsleven er nog wel eens hun schouders over op. Nieuwlichterij die je niet al te serieus moest nemen. “Werkgeversorganisatie VNO-NCW heeft heel lang geen duurzame agenda gehad. Dat was maar ballast voor ondernemers”, zegt Monika Milz, juryvoorzitter van de Kristalprijs, een  onderscheiding voor de bedrijven die MVO het best in hun jaarverslagen hebben vastgelegd. “De meeste werkgevers zijn zich er nu wel van bewust dat MVO een onderdeel is van de kwaliteit die wordt gevraagd en waarmee je de concurrentie voor kunt zijn. Vooral exporterende bedrijven ondervinden dat sommige landen hierin al verder zijn dan Nederland, Duitsland bijvoorbeeld, ons grootste exportland, en dat je daar markt verliest als je niet meedoet. Inmiddels kun je stellen dat het bedrijfsleven er harder aan trekt dan de overheid.”

De Kristalprijs werd in 2010 in het leven geroepen door de het ministerie van Economische Zaken en de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA). De organisatie achter de prijs screent de jaarverslagen van de vijfhonderd grootste bedrijven van Nederland. Daarnaast kunnen bedrijven zich nomineren voor een bepaald thema. Eind vorig jaar ging de onderscheiding naar Philips en Plus omdat zij zich onderscheiden door transparantie op het gebied van ketenbeheer, dus met aandacht voor toeleveranciers en afnemers. “Met de prijs willen we good practice erkennen en tot inspiratie laten zijn”, zegt Milz.

monika milz - juryvoorzitter
Monika Milz: “Met de prijs willen we good practice erkennen en tot inspiratie laten zijn”

 

Maatstaven

MVO omvat een breed scala: mensenrechten, kinderarbeid, dierenrechten, milieu, klimaat. Maar wat is goed MVO-beleid? Juist omdat het zo’n breed begrip is, is het moeilijk om gemeenschappelijke maatstaven aan te leggen. Toch hebben zowel overheid als bedrijven daar behoefte aan. De overheid heeft normen en standaarden nodig voor het opstellen en aanpassen van wet- en regelgeving en het verlenen van vergunningen. Bedrijven willen van hun ketenpartners weten hoe zij met MVO omgaan. Dan is het niet handig als zij langs elkaar heen praten omdat ze een verschillende meetlat hanteren. Milz: “De Kristalprijs draagt er ook toe bij om die gemeenschappelijke standaarden te vinden.”

Kristal verwijst naar transparantie, maar waarom is dat in het kader van MVO belangrijk? “Transparant zijn over de footprint die we als bedrijven veroorzaken, maakt een inhoudelijk beter gesprek mogelijk: met andere bedrijven, met de overheid, en met de maatschappij. We stellen ons openhartig op, ook omdat we de overtuiging willen hebben dat we de goede afwegingen maken. Niet alleen de bedrijfsmatig verantwoorde afwegingen, maar ook de maatschappelijk verantwoorde. Afhankelijk van de bedrijfstak kan daar veel spanning op zitten. Transparant zijn is dus een manier om mee te werken aan de leercurve die we als mensen moeten gaan hebben.”

Onwennigheid met het onderwerp is er nog volop. Dat constateerde ook het Planbureau voor de Leefomgeving in de beleidsstudie ‘Transparantie verplicht’ over het onderwerp. “Transparantie is een relatief nieuw middel, waarover nog veel te leren valt”, staat daarin. Toch zal dat moeten, al was het alleen maar omdat de wetgever dat steeds meer afdwingt. De Europese Commissie overweegt de richtlijn omtrent MVO dit jaar aan te scherpen, lidstaten zullen volgen. Niet alleen de grotere bedrijven, ook kleinere zullen eraan moeten geloven. “Dit gaat niet meer weg”, zegt Milz.

Tenders

Volgens haar speelt behalve onwennigheid ook gevoeligheid een rol. “Transparantie bij de rijksoverheid én bij bedrijven heeft uiteraard ook heel gevoelige kanten. Er zijn heel belangrijke vraagstukken waarover een bestuurder zich moet afvragen of openheid van zaken te verantwoorden is. Afgelopen jaar hebben we bijvoorbeeld diverse opstandjes in de publieke opinie meegemaakt over fiscale rulings en de dividendbelasting. De overheid wil een actief en wervend beleid voeren in het belang van de bedrijvigheid in Nederland. Het brede publiek oordeelt soms kort door de bocht waar een veel genuanceerder afweging van belangen nodig is. Ik gebruik nu voorbeelden uit de belastingsfeer, maar soortgelijke afwegingen gelden ook voor talrijke vergunningen waartoe ondernemingen verplicht zijn.”

Klein en groot krijgen met MVO te maken, in welke sector dan ook. In de logistiek zullen milieu (overlast, vervuiling) en klimaat (CO2) een prominentere rol in de bedrijfsvoering gaan spelen. Omdat bijna elk bedrijf en elke bedrijfstak met logistiek te maken heeft, zal sowieso de druk op de sector toenemen om hierin stappen te zetten. Nu al zien logistieke dienstverleners MVO in toenemende mate terugkomen in tenders van verladers. “In vele bedrijfstakken is vervoer een van de stevige veroorzakers van de voetafdruk. Het ligt dus voor de hand dat het veel aandacht krijgt”, aldus Milz. “Tegelijkertijd is logistiek een middel om efficiency te bevorderen en dus schoner en zuiniger te opereren. Het is een economisch belang om de energiekosten omlaag te dringen. Het gaat om harde euro’s.”

Gericht beleid

De economische stok achter de deur is belangrijk, omdat logistiek in Nederland zo veelomvattend is dat het moeilijk is daarop gericht beleid te voeren. “Juist omdat Nederland een belangrijk knooppunt is voor vervoer, is de schroom om daarop hard in te grijpen groot”, legt Milz uit. “Daarom wordt er veel moeite gedaan om dat met de zachte hand te regisseren, bijvoorbeeld door het afsluiten van Green Deals, zoals laatst in de binnenvaart. Verder liggen er nog mogelijkheden in slimmere vervoersconcepten, in digitalisering van documentenstromen. Afgelopen jaar was ketentransparantie het thema van de Kristalprijs, maar misschien moeten we de volgende keer logistiek als thema agenderen.”

Er wordt moeite gedaan om met de zachte hand te regisseren, bijvoorbeeld door het afsluiten van Green Deals, zoals in de binnenvaart.
Er wordt moeite gedaan om met de zachte hand te regisseren, bijvoorbeeld door het afsluiten van Green Deals, zoals in de binnenvaart.

 

Om op het thema transparantie terug te komen: in het juryrapport staat dat veel organisaties transparant zijn over (een deel van) hun keten, maar dat andere nog worstelen met  ketenverantwoordelijkheid en de transparantie daarover. Waaruit bestaat die worsteling? Milz: “De worsteling bij ketenverantwoordelijkheid is primair ingegeven door het feit dat ondernemers op de markt halffabricaten kunnen kopen zonder te weten hoe ze zijn geproduceerd en welke grondstoffen erin zijn verwerkt. Er zijn vele redenen die maken dat de alerte consument hierover informatie eist dan wel de voorkeur geeft aan een leverancier die hierover op voorhand transparant is. Maar ook in de B2B-markt wordt ketenverantwoordelijkheid belangrijker.”

Dilemma’s zijn daarbij onvermijdelijk, meent Milz. “Neem bijvoorbeeld de zeer specifieke metalen die nodig zijn voor de productie van de hedendaagse mobieltjes. Deze metalen worden schijnbaar nog steeds op manieren gewonnen die schade toebrengen aan mensen en waar kinderarbeid niet uit te sluiten valt. Maar dit alles speelt zich af in landen die niet zo’n rechtssysteem hebben als wij en dus moet je als bedrijf soms vertrouwen op verklaringen van mogelijk onbetrouwbare instanties. Het gaat bij transparantie om een best effort om het goed te doen en de onderhandelingskracht waar mogelijk constructief te gebruiken. Geen telefoons meer produceren is geen realistische optie. Maar geen verantwoordelijkheid nemen kan voor bedrijven een reputatierisico veroorzaken dat vele malen prijziger uitpakt dan een goede assurance.”

Papieren werkelijkheid

Met assurance is het woord gevallen dat in het juryrapport van de Kristalprijs nogal eens terugkeert, als punt van kritiek. Er is een verschil tussen doen, vastleggen wat je doet, en controleren of dat wat je vastlegt ook daadwerkelijk klopt. “Verslaglegging is niet meer en niet minder dan data presenteren en de betekenis ervan toelichten met verhalen. Assurance is de stap om een onafhankelijke partij te laten beoordelen of data en verhaal aantoonbaar zijn. Het is de stap die nodig is om green washing tegen te gaan.”

Bij green washing doet een bedrijf zich duurzamer voor dan het daadwerkelijk is. Een transparante verslaglegging kan een papieren werkelijkheid creëren die niet per se overeenkomt met de praktijk. Hier komen de accountants om de hoek kijken; niet voor niets is de NBA betrokken bij de prijs. De accountants hebben in feite een nieuw werkterrein aangeboord. Ze worden geacht om als onpartijdige derde te kunnen beoordelen of ondernemingen bepaalde dingen niet alleen op papier zetten, maar dat ze er aantoonbaar uitvoering aan geven. De NBA heeft er daarom belang bij de eigen leden uit te dagen om MVO als vakgebied serieus te nemen.

Reputatie

Het omgekeerde van green washing doet zich overigens ook voor, zegt Milz. “Er zijn nog talrijke bedrijven die weinig tot niets doen aan verslaglegging met het oog op MVO-prestaties. Dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat deze bedrijven niet heel goed bezig zijn met het verkleinen van de voetafdruk. Naarmate een onderneming meer in de publieke belangstelling staat, wordt het belangrijker om de license to operate te blijven verdienen, dankzij het vertrouwen dat de samenleving in het bedrijf heeft. En dat zijn niet alleen consumenten, maar ook afnemers, leveranciers en overheden.”

Draagvlak verliezen kan het bedrijf omzet en in het uiterste geval de kop kosten, waarschuwt Milz. Want als klanten niet meer bij je willen afnemen, als de overheid je geen vergunning meer geeft, of als er demonstrerende mensen voor je poort staan omdat de beeldvorming is dat je een verkeerd bedrijf bent, kan het snel afgelopen zijn. “In de huidige wereld is reputatie heel kwetsbaar. Binnen de kortste keren kun je in het beklaagdenbankje komen te zitten. Om niet het doelwit te worden van dit soort weerstand uit de samenleving, is het goed je bewust te zijn van wat er beter kan in het bedrijf en daarover open te communiceren met al je stakeholders.”

Proefabonnement

Dit artikel is eerder verschenen in evofenedex logistixc. Dit is het enige vakblad voor de logistieke professional dat economische en maatschappelijke ontwikkelingen vertaalt naar de wereld van logistiek en supply chain. internationaal goederenvervoer, personeel & arbeidsmarkt, warehousing, regelgeving, supply chain management en gevaarlijke stoffen zijn thema’s die vaak terugkomen. Neem nu kosteloos een proefabonnement.

Onze bedrijfsjurist Peter
Contact

Advies nodig of vragen?

Peter en de andere bedrijfsjuristen helpen je graag verder