Compose: voorbeeld van samenwerking tussen bedrijven in het licht van duurzaamheid

Leestijd 5 minuten

28-09-2020  De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft onlangs de mogelijkheden verruimd voor samenwerking tussen bedrijven op het gebied van duurzaamheid. Bedrijven krijgen met name meer ruimte voor het bereiken van klimaatdoelen, zoals vermindering van CO2-uitstoot. Dit staat in de (concept) Leidraad Duurzaamheidsafspraken (Leidraad). Het verladersplatform Compose is een  voorbeeld van samenwerking tussen bedrijven in het licht van duurzaamheid. Daarnaast zal de ACM minder streng toezien op het naleven van het kartelverbod vanwege de coronacrisis.

De Leidraad beschrijft de mogelijkheden voor bedrijven afspraken te maken omtrent het verduurzamen van de economie en de samenleving. Onder duurzaamheid valt onder andere de bescherming van milieu, biodiversiteit, klimaat, volksgezondheid, dierenwelzijn en eerlijke handel. Duurzaamheidsafspraken richten zich op het zuiniger (efficiënter) omgaan met grondstoffen, om uitstoot van vervuilende stoffen en afvalstromen te beperken, of om op andere wijze de negatieve impact van economische activiteiten op mens, dier, klimaat, milieu of natuur te beperken. Volgens de ACM zijn duurzaamheidsafspraken in essentie bedoeld om een positieve economische bijdrage te leveren.

Verladersplatform Compose

Een voorbeeld van een samenwerking tussen bedrijven in het licht van duurzaamheid, is het verladersplatform Compose. Compose is een online matchmakingtool voor het delen van magazijn- of laadruimte door het aangaan van strategische samenwerkingsverbanden. Dat is niet alleen kostenbesparend en efficiënt, maar ook nog eens gunstig voor het klimaat. Door het maximaal gebruiken van vrachtautocapaciteit worden het aantal ritten en daarmee ook de hoeveelheid CO2-uitstoot geminimaliseerd. Hetzelfde geldt voor samenwerking op het gebied van magazijnruimte. Het slimmer omgaan met opslagruimte en grondstoffen brengt klimaatwinst.

Duurzaamheidsafspraken en kartelverbod

De Mededingingswet verbiedt afspraken tussen bedrijven die de concurrentie beperken, het zogenoemde kartelverbod. De bovengenoemde duurzaamheidsafspraken zouden volgens de letter van de wet ook onder het kartelverbod vallen. In de Leidraad geeft de ACM 3 mogelijkheden waarbij duurzaamheidsafspraken echter niet onder dit verbod vallen.

De eerste mogelijkheid betreft duurzaamheidsafspraken die belangrijke concurrentieparameters - zoals prijs, kwaliteit, en innovatie - niet of nauwelijks beïnvloeden. Duurzaamheidsafspraken die enkel zijn gericht op productkwaliteit, productvariëteit, innovatie of nieuwe producten, zullen vaak juist de mededinging bevorderen.

De tweede mogelijkheid ziet op afspraken die de concurrentie wel beperken maar die ook voordelen opleveren die daar tegen opwegen en daarom zijn vrijgesteld. Hierbij mogen de voordelen voor de hele samenleving worden meegewogen als het afspraken betreft die bijdragen aan het halen van concrete klimaatdoelen waaraan de overheid is gebonden. Tot nu toe moesten de voordelen groter zijn dan de nadelen voor de gebruiker en moesten deze cijfermatig berekend worden. Bij andere duurzaamheidsafspraken moet nog wel sprake zijn van volledige compensatie voor de gebruikers. Een kwalitatieve onderbouwing van de voor- en nadelen kan voldoende zijn. Dit is het geval als de betrokken bedrijven een marktaandeel van minder dan 30 procent hebben of wanneer duidelijk is dat de voordelen groter zijn dan de nadelen. Veel samenwerkingen die via het verladersplatform Compose tot stand komen, zullen van deze mogelijkheid gebruik kunnen maken. Compose heeft vanuit eigen onderzoek door de Tilburg University aanbevelingen gedaan over het omgaan met de mededingingsaspecten van dergelijke samenwerkingen.

Als derde mogelijkheid wordt overleg met de ACM genoemd. De ACM verwacht dat ondernemingen en brancheorganisaties de Leidraad zo goed mogelijk volgen of met de ACM overleggen en zo nodig aanpassingen in hun afspraken doorvoeren. In die gevallen zal de ACM geen boetes opleggen. Mocht een afspraak niet in overeenstemming met de mededingingsregels te brengen zijn, dan kunnen bedrijven, op basis van het Wetsvoorstel ruimte voor duurzaamheidsinitiatieven,(in de toekomst) via de minister van EZK hun duurzaamheidsafspraak bij een algemene maatregel van bestuur laten vaststellen.

Europese regelgeving

De Europese Commissie heeft deze versoepeling door de ACM verwelkomd en gezegd dat  duidelijk moet worden of afspraken die gericht zijn op het reduceren van CO2-uitstoot, in overeenstemming met het Europese mededingingsrecht zijn. De Commissie onderzoekt nu, in het kader van de herziening van de Horizontale Groepsvrijstellingen en Horizontale Richtsnoeren, in hoeverre de Europese regelgeving moet worden aangepast. Tot die tijd zijn bedrijven dus alleen in Nederland en onder deze voorwaarden van de ACM buutvrij.

Samenwerking tijdens COVID-19

De Leidraad past in een trend waarin de ACM bedrijven meer ruimte voor samenwerking biedt als dit de samenleving in bredere zin dient. De ACM heeft bijvoorbeeld gezegd dat zij minder streng zal toezien op het naleven van het kartelverbod vanwege de uitzonderlijke omstandigheden als gevolg van de coronacrisis. Zo is het supermarkten toegestaan elkaar te informeren over hun voorraden. Logistieke dienstverleners mogen samenwerken om te zorgen voor een goede distributie van levensmiddelen. Branches mogen afspraken maken met elkaar over een soepele omgang met debiteuren. En groothandels van geneesmiddelen mogen met elkaar delen hoeveel medicijnen zij verkopen.

Geen misbruik van schaarste

Wel heeft de ACM ervoor gewaarschuwd dat bedrijven niet verder mogen gaan dan nodig is voor het bezweren van de crisis. Bedrijven mogen geen misbruik maken van onzekerheden en schaarste. Dit betekent dat dominante bedrijven nog steeds geen excessieve prijzen mogen hanteren. Ook blijft het verboden onderling af te spreken de prijzen te verhogen. Misleiding van consumenten is ook niet toegestaan. Verkopers mogen dus geen onterechte claims doen. Bedrijven moeten juiste en realistische informatie blijven geven als producten later of niet meer kunnen worden geleverd door bijvoorbeeld sluiting van fabrieken. De ACM heeft terecht toegezegd hard in te grijpen als bedrijven opeens woekerprijzen vragen of consumenten misleiden.

Martijn van de Hel - partner en advocaat bij Maverick Advocaten

evofenedex heeft een e-book ‘Compose: strategisch logistiek samenwerken’ uitgegeven. Hierin tref je onder meer een stappenplan aan voor ondernemers die aan de slag willen met (het verkennen van) horizontale samenwerking. evofenedex kan hierbij ondersteunen.

Het e-book is gratis te downloaden op: https://www.supplychainsamenwerking.nl/

Onze ledenadviseur Nanne
Contact

Vragen over supply chain management?

Nanne en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder