Opnieuw uitstel voor omgevingswet?

Wankelend wetstelsel vraagt om gedegen testen

28-05-2021  Wederom is er twijfel over de inwerkingtreding van de Omgevingswet. De belangrijkste reden hiervoor is dat het digitale stelsel waarmee gemeentes en provincies moeten gaan werken, nog niet gereed is. Vanuit het bedrijfsleven houdt ondertussen de kritiek aan dat de wet grotendeels ongetest is en weeffouten bevat.

De inwerkingtreding van de Omgevingswet, die bepaalt hoe we in Nederland met onze leefomgeving moeten omgaan, wordt wellicht opnieuw uitgesteld. Dat is al eerder gebeurd. Aanvankelijk van 2017 naar 2019, toen naar 2021 en begin 2022, en nu zinspeelt demissionair minister Ollongren van Binnenlandse Zaken in een brief aan de Tweede Kamer op uitstel naar 1 april of 1 juli 2022. Enige tegenvallers waren wel te verwachten, want de totstandkoming en invoering van het nieuwe wetstelsel is een gigantisch project: 26 wetten, 60 Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB) en 75 ministeriële regelingen gaan op in één wet, vier Algemene Maatregelen van Bestuur en één regeling.

Door deze ingrijpende opschoonbeurt moeten burgers en bedrijven eenvoudiger vergunningen kunnen aanvragen en zouden procedures minder tijd kosten. Op papier klinkt dat goed, maar ook het nieuwe wetstelsel telt duizenden pagina’s tekst. Bovendien leunt de uitvoering straks sterk op een duur ICT-systeem, dat nog niet gereed is en waar provincies, gemeenten en waterschappen flink wat vraagtekens bij zetten. Daar komt bij dat onzeker is hoe de wet straks in de praktijk uitpakt. Veel verantwoordelijkheden verschuiven van de Rijksoverheid naar gemeenten, en niemand kan met zekerheid stellen hoe dat afloopt.

Activiteiten

De Omgevingswet bevat regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving, de omgeving dus ook waartoe bedrijven horen. Daar vallen onderwerpen als natuur en milieu onder, maar ook water, wonen, infrastructuur en de inrichting van de ruimte. Bedrijven die nieuwe activiteiten willen starten die gevolgen (kunnen) hebben voor die leefomgeving - denk aan de bouw van een groot magazijn - krijgen straks met de Omgevingswet te maken, bijvoorbeeld in de vergunningaanvraag. De Omgevingswet gaat in principe niet over bestaande activiteiten en vergunningen die vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet geïnitieerd worden. Die blijven gewoon geldig.

omgevingswet-1
Bedrijven die nieuwe activiteiten willen starten die gevolgen (kunnen) hebben voor die leefomgeving, bijvoorbeeld de bouw van een productielocatie, moeten straks aan de regels van de Omgevingswet voldoen.


Zorgplicht

In het nieuwe wetstelsel zijn voor veel specifieke activiteiten regels vastgesteld. Daarnaast geldt er als vangnet altijd een zorgplicht. Die stelt bedrijven verantwoordelijk voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. De uitvoering van de Omgevingswet is decentraal geregeld. Deze ligt in beginsel bij de gemeenten, tenzij er een zwaarwegend provinciaal of nationaal belang is. Elke gemeente is verplicht om uiterlijk in 2029 een Omgevingsplan klaar te hebben. Dit is in feite een bestemmingsplan, maar dan gericht op de fysieke omgeving. Veel gemeenten zijn hier al mee bezig. De plannen bepalen mede hoeveel ruimte er voor ondernemers is om binnen de gemeente te groeien of nieuwe activiteiten op te pakken. Voor bedrijven is het daardoor van levensbelang om een uitstekende relatie met hun gemeente te onderhouden, maar ook met burgers en maatschappelijke organisaties. De Omgevingswet legt het initiatief voor het organiseren van inspraakrondes namelijk bij de vergunningsaanvrager. Er wordt dus van de ondernemer verwacht dat deze zelf bij burgers, andere bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen polst wat zij van de plannen vinden.

Het bevoegd gezag weegt deze informatie mee bij het verlenen van de vergunning. Het is niet verplicht om deze participatie te organiseren, behalve als het om activiteiten gaat die niet in het Omgevingsplan van de gemeente beschreven staan. Opletten dus!

Ondernemers die met gevaarlijke stoffen werken, krijgen met nog een andere wijziging te maken: het groepsrisico wordt vervangen door het zogenoemde aandachtsgebied, een zone rond een risicobron waar mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen, onvoldoende beschermd zijn tegen de gevolgen van een incident. Er zijn aandachtsgebieden voor brand, explosies en gifwolken. Bij het plannen van nieuwbouw in een aandachtsgebied moet een gemeente rekening houden met het risico dat groepen mensen lopen bij een ‘ongewoon voorval, veroorzaakt door een activiteit’. Hierbij is de kans dat zo’n voorval zich voordoet in eerste instantie niet relevant.

Onjuiste aannames

Gemeenten bepalen niet zelf hoe groot een aandachtsgebied is; dit wordt berekend door de ingenieursbureaus AVIV en Witteveen+Bos. Uit de eerste uitkomsten blijkt dat deze aandachtsgebieden geregeld dusdanig groot uitpakken dat er complete gemeenten onder verdwijnen. Dat wil zeggen dat er in deze gebieden overal rekening moet worden gehouden met de gevolgen van een incident, ongeacht de kans hierop. Dit lijkt te komen door onder meer onjuiste aannames in de rekenmodellen. Het is ergerlijk dat de Rijksoverheid niet meer de regie neemt om een goede landelijke analyse van de uitkomsten en bruikbaarheid te maken. evofenedex volgt de invoering van de Omgevingswet nauwgezet waar het gaat om deze externeveiligheidsonderwerpen, en constateert dat hier nog diepgaande en kritische ‘botsproeven’ noodzakelijk zijn. evofenedex raadt ondernemers die een inrichting hebben met een aandachtsgebied eromheen - als het goed is zijn ze daarover per brief geïnformeerd - met klem aan om de berekeningen en onderliggende scenario’s uit te pluizen. En vooral met de gemeente een gesprek te starten over de reële risico’s rond hun bedrijf. Wacht niet af maar houd het initiatief in eigen hand, is het advies.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in evofenedex magazine

Meer weten?

Op 29 juni organiseren we een online voorlichtingsbijeenkomst voor onze leden. Tijdens deze online bijeenkomst vertelt gastspreker Simone van Dijk wat de belangrijkste veranderingen zijn voor jou als ondernemer als de Omgevingswet van kracht wordt. Je leert met welke partijen je straks te maken krijgt en hoe het zit met bestaande en nieuwe vergunningen. Verder hoor je wat het belang is van het Omgevingsplan dat iedere gemeente gaat maken en de noodzaak om als ondernemer om op tijd in actie te komen.

Onze bedrijfsjurist Peter
Contact

Advies nodig of vragen?

Peter en de andere bedrijfsjuristen helpen je graag verder