Vraagtekens bij opkomst China

Groeit China niet uit tot een rivaal die je niet te veel in het zadel moet helpen?

Lange tijd leek de wereldeconomie maar één richting uit te gaan: die van globalisering. De toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001 werd destijds gezien als maar een klein stapje in dat proces. De Chinese economie was in omvang nog niet zo groot, maar potentieel dusdanig veelbelovend dat het voor iedereen profijtelijk leek het land erbij te halen. Anno 2019 is dit beeld gekanteld, horen wij van Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING Nederland. Zij is op 6 november de keynote spreker op het Nationaal Export Event.

In de loop der jaren zijn steeds meer vraagtekens gezet bij de opkomst van China. Allereerst: spelen de Chinezen het wel eerlijk volgens de regels van de vrije markt? Beschermen zij hun eigen bedrijven niet te veel en gaan ze prudent om met intellectueel eigendom? Ten tweede: ook al is het effect in economische termen per saldo gunstig, zijn er niet ook verliezers van de globalisering? En is daar genoeg oog voor? Tot slot: is China niet bezig zijn geopolitieke ambities waar te maken? Groeit het niet uit tot een rivaal die je niet te veel in het zadel moet helpen?

Deze drie kanttekeningen in de verhouding tot China gelden zowel voor Europa als de VS. “Vooral de tweede geldt in versterkte mate voor de VS”, zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING. “Anders dan voor Europa met zijn relatief hoogwaardige industrie is China met zijn laagwaardige industrie veel meer een directe concurrent voor de VS. Daar zijn ook meer verliezers, en in de Amerikaanse cultuur ligt het niet zo voor de hand dat die worden geholpen. Als in Nederland een fabriek sluit, spannen overheid, werkgevers en werknemers zich in om dat sociaal op te vangen, in de VS is die traditie er minder. Ik denk dat de pijn die dat heeft meegebracht onderschat is.”

Hecht bondgenootschap

De verkiezing van Donald Trump wordt deels toegeschreven aan de woede in voorheen welvarende industriële regio’s. Trump oogstte bijval met zijn protectionistische pleidooien en harde retoriek jegens China. Eenmaal in het ambt hield hij woord door een handelsoorlog te ontketenen. “Die mag dan zijn voortgesproten uit een voor economen bizar mercantilistisch wereldbeeld, er is wel degelijk breder draagvlak, óók onder democraten”, zegt Marieke. “Trump heeft de handelsspanningen acuut gemaakt, maar onder een andere president was er een vergelijkbare kentering gekomen. Dat betekent ook dat die spanningen blijven als Trump van het toneel verdwijnt.”

Dit ligt anders voor de verhouding tussen de VS en Europa, meent Marieke. Die vormen een hecht bondgenootschap en Trumps benadering van Europa heeft veel minder onderliggende steun. “Op grond daarvan zou je denken dat de verhouding snel kan verbeteren als Trump weg is. Evengoed wil dat niet zeggen dat het bredere verschijnsel globalisering niet aan heroverweging onderhevig is.”

Eigen bedrijfsleven beschermen

Intussen gebeurt dit ook in Nederland, met name met het oog op China. “Traditioneel kijkt Nederland heel sterk door een economische bril, maar vanuit het geopolitieke motief is er nu meer voorzichtigheid en zelfs een neiging het eigen bedrijfsleven te beschermen”, zegt Marieke. De vraag is of dat goed of slecht is voor het Nederlandse bedrijfsleven. “Theoretisch gezien, blijft gelden dat globalisering per saldo positief is. Zeker voor een handels- en distributieland als Nederland. En als consumenten hier goedkope producten uit China kunnen kopen, houden ze meer geld over om uit eten te gaan. Tegelijkertijd is het minder gunstig dan wanneer de handel helemaal eerlijk was. Het gevaar bestaat dat Nederlandse bedrijven die efficiënt produceren uit de markt gedrukt worden door gesubsidieerde Chinese concurrenten. Soms moet je economische belangen opofferen aan politieke. Dat zien we nu gebeuren.”

Overigens is dit al een tijdje aan de gang. Zowel de investeringen van China in Nederland als andersom kenden in 2015 een piek en zijn sindsdien teruggevallen, aldus Marieke. In veel andere landen is dat niet anders. “Geleidelijk aan is de wereldeconomie al langer aan het deglobaliseren. Dat houdt nog wel even aan, al is die sterker tussen het Westen en China dan tussen westerse landen onderling.”

Minder zeker

De weerslag daarvan doet zich voelen in de Nederlandse economie. Met name exporterende bedrijven, vooral de industrie, lijken te reageren op handelsconflicten, inclusief brexit. Sinds de piek halverwege 2018 is het vertrouwen behoorlijk gedaald, zegt Marieke. “Omdat de industrie een kapitaalintensieve sector is, heeft het ook zijn weerslag op investeringsbereidheid. Veel bedrijven lijken zich wat minder zeker te voelen en kijken de kat liever even uit de boom.”

Toch is er meer aan de hand dan alleen de handelsoorlog en brexit, besluit Marieke. Ook andere onzekerheden spelen een rol, zoals bij de in Europa enorm belangrijke auto-industrie, met veel Nederlandse toeleveranciers. “China zet in op een snelle overgang naar elektrisch rijden: het heeft geen olie, is goed in het maken van batterijen en heeft last van smog. Europese autofabrikanten steunen nog op verbrandingsmotoren. De registratie van nieuwe auto’s in Europa is ver teruggevallen. Alle ontwikkelingen duwen dezelfde kant op: van globalisering gaan we naar regionalisering”, verwacht Marieke.

Marieke Blom is een van de keynote sprekers op het Nationaal Export Event in Breda. Hier spreekt zij niet specifiek over China, maar breder over export.

Onze ledenadviseur Peter
Contact

Vragen over landeninformatie?

Peter en de andere ledenadviseurs helpen je graag verder