Werk je met gevaarlijke stoffen? Zoek de verdieping!

De basis-RI&E is vaak niet voldoende om alle risico’s af te dekken

24-06-2021  Verf bij een bouwmarkt, lithiumbatterijen binnen een e-commercebedrijf of lasrook bij een productiebedrijf: heel veel ondernemingen hebben, direct of meer zijdelings, te maken met gevaarlijke stoffen. De risico’s die de omgang met deze stoffen veroorzaakt, moeten in kaart gebracht worden. En dat vraagt vaak om meer verdieping dan de standaard-RI&E afdekt.

Alle werkgevers in Nederland – van groot tot klein - zijn volgens de Arbowet verplicht een Risico-Inventarisatie en –Evaluatie (RI&E) uit te voeren. Dit is een inventarisatie en evaluatie van de risico’s die het werk met zich meebrengt voor de werknemers. In het bijbehorende plan van aanpak zijn de maatregelen opgenomen om ongelukken te voorkomen. Maar als het bijvoorbeeld gaat om gevaarlijke stoffen, gaat de RI&E vaak niet verder dan vragen als: ‘Zijn er werkzaamheden binnen het bedrijf waarbij medewerkers worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, en zijn er voldoende maatregelen genomen?’, zegt bedrijfsadviseur en veiligheidskundige Hans Stegeman van evofenedex. “En dat is breed te interpreteren, en dan is het resultaat eigenlijk niet voldoende. Dan is een verdiepingsslag essentieel.”

Gezondheidsgevaarlijke stoffen

Slechts één op de tien ondernemingen heeft de gevaarlijke stoffen in zijn bedrijf goed in kaart gebracht en maatregelen opgesteld om hier op de juiste manier mee om te gaan. Met andere woorden: heeft verder gekeken en de verdieping gezocht, en dus de verdiepende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie voor gevaarlijke stoffen uitgevoerd. In de Arbowet wordt hier niet letterlijk over gesproken, maar er wordt wel gesteld dat er in bepaalde gevallen een verdiepingsslag moet worden uitgevoerd, bijvoorbeeld om meer inzicht te krijgen in specifieke risico. Onderwerpen waarvoor dit geldt, zijn onder andere gevaarlijke stoffen, explosieveiligheid en persoonlijke beschermingsmiddelen. Bij blootstelling aan de zogenoemde ‘lange-termijn-gezondheidsgevaarlijke stoffen zijn volgens Hans de CMR-stoffen een belangrijk speerpunt: de carcinogene (kankerverwekkende) stoffen, mutagene stoffen (die schade kunnen toebrengen aan het erfelijk materiaal) en reprotoxische stoffen (die verminderde vruchtbaarheid kunnen veroorzaken) moeten in kaart gebracht worden. Hans: “Als die aanwezig zijn binnen je bedrijf, moet je je afvragen: welke stoffen zijn het, en wat doen we precies met die stoffen, en wat zijn de risico’s daarvan? Welke maatregelen nemen  we om die risico’s beperkt te houden? Je ziet dat het hiermee verder gaat dan slechts de standaardvragen in de RI&E.”

STOP-methode

Voor het werken met CMR-stoffen is de STOP-methode een geschikt middel om de veiligheid te borgen. Dat principe stelt dat de veiligheidsmaatregelen in een bepaalde volgorde moeten worden genomen, namelijk: S-T-O-P.  De S staat voor substitutie (vervanging), bijvoorbeeld een schadelijke stof vervangen door een veiliger alternatief; de T staat voor technologische maatregelen, bijvoorbeeld een afzuiginstallatie plaatsen; de O staat voor organisatorische maatregelen, bijvoorbeeld taakroulatie toepassen en de P ten slotte staat voor persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s), bijvoorbeeld ademhalingsbescherming toepassen.

Alle stappen in het proces

Hans geeft een voorbeeld van wat er allemaal bij zo’n verdiepingsslag kan komen kijken. “Jouw bedrijf pompt bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen over vanuit een tankwagen naar drums. Dat gebeurt met een afvulmachine. Kijk dan eens specifiek naar alle stappen in het gehele overpompproces, van het begin tot het eind. Zo moet je je bijvoorbeeld bij iedere stap afvragen waar eventuele blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan plaatsvinden. Denk hierbij aan lekkages, dampen die kunnen vrijkomen, et cetera. En vervolgens bepaal je of er maatregelen genomen moeten worden om dergelijke incidenten te voorkomen of op z’n minst te beperken tot een acceptabel niveau. En die risico’s kunnen ook nog per gevaarlijke stof verschillen. Ook hier moet je rekening mee houden in de verdiepende RI&E.” 

Met zo’n verdiepingsslag moet je ook nog verder kijken dan naar gevaarlijke stoffen alleen. Denk bijvoorbeeld aan de noodknop: weet iedereen waar die zit, zit hij op een logische plaats, en kan iedereen er makkelijk bij? En ook elektra en alle andere elementen van machineveiligheid verdienen een extra verdieping boven op de basis-RI&E.

Plan, Do, Check, Act

En als je de maatregelen hebt gecontroleerd en geïmplementeerd, vervolgt Hans, moet je vervolgens nagaan of deze ook echt goed werken. Dat doe je met behulp van de PDCA-cirkel van Deming. Dit is een hulpmiddel voor kwaliteitsmanagement; bij het waarborgen van veiligheid staat kwaliteit immers hoog bovenaan. De afkorting PDCA staat voor de volgende vier stappen:

  • Plan: plan resultaten die je wilt bereiken;
  • Do: voer dit plan vervolgens uit;
  • Check: meet de resultaten die je beoogde te bereiken;
  • Act:  stuur vervolgens je plan bij op basis van de resultaten.

“Met een RI&E en het Plan van Aanpak ben je dus nooit klaar. Je moet er steeds weer de Deming-cirkel op loslaten; het is een continu proces.”

Checklist

Om je te helpen bij het inventariseren van de risico’s met gevaarlijke stoffen, hebben we een checklist opgesteld om basisrisico’s binnen jouw bedrijf in kaart te brengen. Deze checklist dient als handvat om de risico’s bespreekbaar te maken en bijbehorende maatregelen te nemen. Betrek ook andere medewerkers bij het uitvoeren van deze check: van directie tot werkvloer. “Denk daarbij altijd in scenario’s: wat kan er allemaal gebeuren met deze stof in mijn bedrijf? Het gaat erom dat je steeds die verdieping blijft zoeken”, concludeert Hans.

Vraag het RI&E-pakket aan

Wil je niets missen van de kennis, tips en tools over de RI&E en de verdieping voor gevaarlijke stoffen? Volg onze Linkedin-pagina en vraag ons RI&E-pakket aan. Dit pakket bevat twee whitepapers met alle kennis en informatie om aan de slag te gaan, ook als je werkt met gevaarlijke stoffen. Zo ben jij klaar om de gezondheid en veiligheid op de werkvloer te verbeteren.

Onze bedrijfsadviseur Marcel
Contact

Advies op maat nodig?

Marcel en de andere bedrijfsadviseurs helpen je graag verder