EU-sancties Rusland en Wit-Rusland ontleed

1. Europese reactie op vijandelijkheden in Oekraïne

Na de inval van Rusland in Oekraïne heeft de EU een veel strenger sanctiepakket tegen Rusland aangenomen dan de maatregelen die op 23 februari 2022 werden aangenomen. De nieuwe maatregelen voorzien in diverse maatregelen, waaronder aanvullende gerichte beperkingen tegen specifieke personen; uitgebreide financiële maatregelen om de toegang van Rusland tot de kapitaalmarkten van de EU af te snijden alsmede handelsbeperkingen die gericht zijn op de energie- en luchtvaartsector.  Tenslotte behoort een verbod op de meeste uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik (dual use) en bepaalde halfgeleiders en geavanceerde technologieën van de EU naar Rusland tot het pakket.
De belangrijkste aspecten van de nieuwe sancties die door de EU zijn opgelegd, worden hieronder samengevat. Tenzij anders vermeld, verwijzen de verwijzingen naar de bijlagen in het onderstaande overzicht naar de bijlagen bij Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad (zoals gewijzigd of ingevoegd bij Verordening (EU) nr. 2022/328 van de Raad van 25 februari 2022).


2. Uitbreiding en gevolgen sanctielijst personen

De sancties voorzien in een uitbreiding van de kring van personen die op de sanctielijst zijn geplaatst. De EU heeft nu de bovendien de Russische president Vladimir Poetin en minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov toegevoegd, samen met leden van de Russische Veiligheidsraad die de onmiddellijke erkenning door Rusland van de twee niet door de regering gecontroleerde gebieden van de gewesten Donetsk en Luhansk in Oekraïne als onafhankelijke entiteiten steunden. De 'zwarte lijst'  is ook uitgebreid tot de overige leden van de Russische Parlement, die het regeringsbesluit inzake het Verdrag inzake vriendschap, samenwerking en wederzijdse bijstand tussen de Russische Federatie en de twee entiteiten hebben bekrachtigd. Verder heeft de EU ook sancties opgelegd aan personen die geacht worden de Russische militaire agressie vanuit Belarus te hebben vergemakkelijkt.
Zoals gebruikelijk bij EU-sancties worden de tegoeden bevroren en geldt er een verbod op het direct of indirect ter beschikking stellen van tegoeden of economische middelen aan of ten behoeve van de op de lijst geplaatste personen en entiteiten. Dat verbod is zeer ruim en sluit in wezen vrijwel elke vorm van zakendoen uit met de op de lijst geplaatste personen of entiteiten, alsmede met iedereen die onder directe zeggenschap staat van dergelijke op de zwarte lijst geplaatste personen of entiteiten.  Voor de nieuwe personen op de lijst geldt ook een EU-reisverbod, behalve voor president Vladimir Poetin en minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov, op wie deze beperking niet van toepassing is. 


3. Handelsbeperkingen met betrekking tot de energiesector

Met het tweede pakket van de EU worden de bestaande sancties tegen de Russische oliesector aanzienlijk aangescherpt door de invoering van een uitvoerverbod voor bepaalde olieraffinagegoederen en -technologie. Met deze maatregel wil de EU de Russische oliesector treffen en het voor Rusland moeilijker en duurder maken om zijn olieraffinaderijen te moderniseren.

De sancties die sinds 2014 van kracht zijn, vereisten al dat exploitanten vooraf toestemming vragen voor de verkoop, levering, overdracht of uitvoer van bepaalde producten die worden gebruikt voor olie-exploratie en -productie in Rusland. Zij verboden ook de levering van diensten (bv. boren) die nodig zijn voor de exploratie en productie van diepwaterolie, de exploratie en productie van arctische olie en schalieolieprojecten in Rusland.
Met het huidige pakket voegt de EU aan deze maatregelen een verbod toe op de verkoop, levering, overdracht of uitvoer naar Rusland, of voor gebruik in Rusland, van specifieke goederen en technologieën die worden gebruikt bij olieraffinage (als vermeld in bijlage X), samen met een verbod op de verlening van daarmee verband houdende diensten en financiering. Het verbod geldt voor deze goederen, ongeacht of zij al dan niet van oorsprong uit de EU zijn.
Op deze beperking zijn twee uitzonderingen van toepassing

  1. Overgangsmaatregelen. Het verbod is niet van toepassing op de uitvoering tot 27 mei 2022 van contracten die vóór 26 februari 2022 zijn gesloten, of van aanvullende contracten die nodig zijn voor de uitvoering van dergelijke contracten;
  2. Noodmaatregelen. De lidstaten kunnen in noodgevallen toestemming verlenen voor de uitvoer van goederen en/of de levering van daarmee verband houdende diensten zoals hierboven beschreven, indien zij vaststellen dat dit noodzakelijk is voor de spoedeisende preventie of beperking van een gebeurtenis die ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid en de veiligheid van de mens of voor het milieu. In naar behoren gerechtvaardigde gevallen kan de uitvoer zonder voorafgaande vergunning plaatsvinden, mits de exporteur de bevoegde autoriteit daarvan binnen vijf werkdagen in kennis stelt onder opgave van de redenen voor de uitvoer zonder voorafgaande vergunning.

4. Beperkingen met betrekking tot de luchtvaartsector

Een van de meest ingrijpende maatregelen is het verbod op de uitvoer van alle luchtvaartuigen, alsook van reserveonderdelen en uitrusting die nodig zijn voor het onderhoud van de Russische luchtvaartuigen. Deze maatregelen kunnen betekenen dat veel Russische vliegtuigen binnenkort aan de grond worden gehouden, aangezien driekwart van de huidige Russische luchtvloot gebouwd is in de EU, de Verenigde Staten en Canada.
De EU-sancties verbieden de verkoop, levering, overdracht of uitvoer, direct of indirect, van goederen en technologie "geschikt voor gebruik in de lucht- of ruimtevaart", al dan niet van oorsprong uit de EU, aan wie dan ook in Rusland of voor gebruik in Rusland. Dit betreft alle goederen die vallen onder GN-code 88: “Luchtvaartuigen, ruimtevaartuigen en delen daarvan”.
De sancties verbieden ook het verlenen van een reeks aanverwante diensten en activiteiten: verzekering en herverzekering, revisie, reparatie, inspectie, vervanging, aanpassing of herstel van defecten aan een luchtvaartuig of onderdeel daarvan, technische bijstand, en financiering.
Het verbod geldt niet voor de uitvoering tot 28 maart 2022 van contracten die vóór 26 februari 2022 zijn gesloten, of van aanvullende contracten die nodig zijn voor de uitvoering van dergelijke contracten.
Naast de ze sancties hebben heeft de EU beide Russische luchtvaartmaatschappijen verboden over hun grondgebied te vliegen of hun grondgebied binnen te komen. Rusland heeft reeds in dezelfde zin gereageerd, waardoor aan beide zijden een zeer beperkte routekaart overblijft.


5. Handelsbeperkingen ten aanzien van goederen en technologie voor tweeërlei gebruik (dual use)

De nieuwe EU-sancties verbieden de verkoop, levering, overdracht of uitvoer van goederen en technologie voor tweeërlei gebruik als genoemd in bijlage I bij de verordening tweeërlei gebruik, al dan niet van oorsprong uit de EU, aan natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen in Rusland of voor gebruik in Rusland.
Bovendien verbieden de sancties financiering, technische en financiële bijstand, diensten in verband met goederen en technologie voor tweeërlei gebruik en het leveren, vervaardigen, onderhouden en gebruiken van die goederen en technologie aan wie dan ook in Rusland of voor gebruik in Rusland.
Deze zeer verstrekkende verbodsbepalingen zijn niet van toepassing indien de goederen bestemd zijn voor niet-militair gebruik en voor een niet-militaire eindgebruiker, bestemd voor:

  • Humanitaire doeleinden, noodsituaties op gezondheidsgebied, de dringende voorkoming; of
  • Beperking van een gebeurtenis die waarschijnlijk een ernstig en significant effect zal hebben op de menselijke gezondheid en veiligheid of het milieu, of als reactie op natuurrampen;
  • Medische of farmaceutische doeleinden;
  • Tijdelijke uitvoer van artikelen voor gebruik door nieuwsmedia;
  • Software-updates;
  • Gebruik als consumentencommunicatieapparatuur;
  • Het waarborgen van cyber- en informatiebeveiliging voor personen en entiteiten in Rusland, met uitzondering van de regering van Rusland en ondernemingen die direct of indirect onder zeggenschap van die regering staan; of
  • Persoonlijk gebruik door natuurlijke personen die naar Rusland reizen of door leden van hun naaste familie die met hen meereizen, alsmede persoonlijke bezittingen, huisraad, voertuigen of handelsinstrumenten die eigendom zijn van die natuurlijke personen en niet voor verkoop bestemd zijn.

In de meeste van de bovengenoemde situaties is dit echter onderworpen aan bepaalde voorwaarden met betrekking tot de opneming van bepaalde vermeldingen in de douaneaangifte, alsmede aan een kennisgeving aan de bevoegde autoriteiten (douane/Centrale Dienst In- en Uitvoer).
Verder kunnen door de douane/Centrale Dienst In- en Uitvoer ontheffingen worden verleend indien de goederen of technologie voor tweeërlei gebruik of de daarmee verband houdende diensten, bestemd zijn voor:

  • Samenwerking tussen de EU, de regeringen van de lidstaten en de regering van Rusland in zuiver civiele aangelegenheden;
  • Intergouvernementele samenwerking in ruimtevaartprogramma's;
  • De exploitatie, het onderhoud, de splijtstofterugwinning en de veiligheid van civiele nucleaire installaties, alsmede civiele nucleaire samenwerking, met name op het gebied van onderzoek en ontwikkeling;
  • Maritieme veiligheid;
  • Civiele telecommunicatienetwerken, met inbegrip van de levering van internetdiensten;
  • Het exclusieve gebruik van entiteiten die eigendom zijn van, dan wel onder de uitsluitende of gezamenlijke zeggenschap staan van een rechtspersoon, entiteit of lichaam die of dat volgens het recht van een lidstaat of van een partnerland erkend of opgericht is;
  • De diplomatieke vertegenwoordigingen van de Unie, de lidstaten en de partnerlanden, met inbegrip van delegaties, ambassades en missies.


Ontheffingen kunnen ook worden verleend voor de uitvoering van contracten die zijn gesloten vóór 26 februari 2022, of van aanvullende contracten die nodig zijn voor de uitvoering van een dergelijk contract, mits de machtiging wordt aangevraagd vóór 1 mei 2022.
Belangrijk is dat geen van beide bovengenoemde soorten machtigingen kan worden verleend indien er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat: 

  • De eindgebruiker een militaire eindgebruiker, een natuurlijke of rechtspersoon, entiteit of lichaam in bijlage IV zou kunnen zijn; of 
  • Dat de goederen een militair eindgebruik zouden kunnen hebben; of 
  • De levering bestemd is voor de luchtvaart of de ruimtevaartindustrie.


6. Handelsbeperkingen met betrekking tot halfgeleiders, geavanceerde technologieën en andere goederen voor de defensiesector

De nieuwe EU-sancties verbieden de verkoop, levering, overdracht of uitvoer van specifieke goederen en technologie die zouden kunnen bijdragen tot de militaire en technologische versterking van Rusland, of tot de ontwikkeling van de defensie- en veiligheidssector, aan natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen in Rusland of voor gebruik in Rusland. De betrokken goederen en technologie zijn limitatief opgesomd in bijlage VII. Evenals de overige handelsbeperkingen geldt dit verbod voor deze goederen, ongeacht of zij al dan niet uit de EU afkomstig zijn.
Bovendien verbieden de sancties financiering, technische en financiële bijstand, en diensten in verband met de specifieke goederen en technologie in bijlage VII of in verband met het leveren, vervaardigen, onderhouden en gebruiken van deze goederen en technologie aan personen in Rusland of voor gebruik in Rusland. Voor deze verboden gelden soortgelijke ontheffingen als voor het verbod op goederen voor tweeërlei gebruik.


7. Verbod overheidsfinanciering

Overheidsfinanciering of financiële bijstand voor handel met, of investeringen in, Rusland verboden. Dit verbod op overheidsfinanciering of financiële bijstand is niet beperkt tot handel die beperkt is op grond van de bovengenoemde handelsbeperkingen ten aanzien van specifieke producten en technologie. De beperking geldt voor alle investeringen in of handel met Rusland en heeft derhalve een zeer breed toepassingsgebied.
Het begrip financiering of financiële bijstand omvat diverse acties waarbij middelen of economische hulpbronnen worden uitbetaald of zijn toegezegd om te worden uitbetaald. Dit omvat bijvoorbeeld schenkingen, leningen, garanties, borgstellingen, obligaties, kredietbrieven, leverancierskredieten, koperskredieten, invoer- of uitvoervoorschotten en alle soorten verzekeringen en herverzekeringen, met inbegrip van de exportkredietverzekering. Belangrijk is dat de beperking beperkt blijft tot 'openbare' financiering of financiële bijstand.
Er zijn enkele uitzonderingen op dit laatste verbod:

  • Bindende toezeggingen inzake financiering of financiële bijstand die vóór 26 februari 2022 zijn gedaan;
  • De verstrekking van openbare financiering of financiële bijstand tot een totale waarde van 10.000.000 euro per project aan kleine en middelgrote ondernemingen in de EU; 
  • Verstrekken van overheidsfinanciering of financiële bijstand voor de handel in levensmiddelen en voor landbouw-, medische of humanitaire doeleinden.

Toevoeging evofenedex:

Wij krijgen regelmatig vragen over welke goederen onder deze sancties vallen. 
In de recent gepubliceerde verordening (EU) nr. 2022/263 van de Raad van 23 februari 2022 wordt in artikel 4 beschreven dat het verboden is de in bijlage II vermelde goederen en technologie te verkopen, te leveren, over te dragen of uit te voeren.
Waarbij bijlage II een overzicht geeft van de goederen, die onder deze maatregel vallen. Daar worden onder andere goederen genoemd zoals zout, zwavel, aarden, en steen, metaalsoorten zoals ijzer, nikkel, aluminium tot aan gereedschappen, elektromotoren en generatoren.
De volledige lijst is te vinden via deze link.

Wanneer de volledige goederencode niet voorkomt in dit overzicht, maar wel in een vermeld hoofdstuk terugkomt, dan is de maatregel van toepassing en kunnen de goederen en technologie niet geëxporteerd worden naar Rusland en Belarus. Meer vragen?
Neem contact op met onze ledenservice Internationaal via 079 3467 346 of stuur een e-mail