Er leven nogal wat vragen over spoorvervoer door Rusland, bijvoorbeeld van en naar China. Valt de Russische (spoorweg)exploitant onder de EU sancties? Kunnen andere spoorvervoerders worden ingezet? Kortom, is het nog mogelijk om vracht af te leveren door gebruik te maken van een Russische spoorwegexploitant?

De Russische Spoorwegen behouden een monopolie voor de levering van spoorweginfrastructuur en zijn de grootste leverancier van locomotieven. De wetgeving geeft de andere spoorwegexploitanten het recht toegang te krijgen tot de infrastructuur. Als gevolg daarvan zag de Russische Spoorweggroep zijn aandeel in het totale volume van de goederenomzet kelderen van 7 procent in 2003 tot 13 procent in 2016. 

Sancties

In de sanctie omschrijving (Artikel 5, lid 4, onder a), van Verordening (EU) 2022/328 van de Raad tot wijziging van Verordening nr. 833/2014) staat dat ‘het is verboden om direct of indirect effecten en geldmarktinstrumenten aan te kopen, te verkopen, beleggingsdiensten te verrichten voor of bijstand te verlenen bij de uitgifte van, of anderszins te handelen in effecten en geldmarktinstrumenten, uitgegeven na 12 april door:

  1. een rechtspersoon waarmee Rusland substantiële economische betrekkingen onderhoudt, zoals vermeld in Bijlage XIII. In die bijlage staat onder  meer de Russische Spoorwegen vermeld.
  2. een rechtspersoon waarvan de eigendomsrechten direct of indirect in handen zijn van een in bijlage XIII vermelde entiteit; of
  3. een rechtspersoon, entiteit of lichaam die of dat optreedt namens of naar goeddunken van een in punt a) of punt b) van dit lid bedoelde entiteit.

Volgens de bovenstaande formulering is de Russische Spoorwegen onderworpen aan een financiële sanctie die betrekking heeft op (de aankoop van, de verkoop van, beleggingsdiensten voor, bijstand bij de uitgifte van, het handelen in) effecten en geldmarktinstrumenten. Die laatste twee begrippen moeten als volgt worden uitgelegd: 

  • effecten: categorieën effecten die op de kapitaalmarkt verhandelbaar zijn, met uitzondering van betaalinstrumenten;
  • geldmarktinstrumenten: categorieën instrumenten die gewoonlijk op de geldmarkt worden verhandeld (bijvoorbeeld  schatkistpapier, depositocertificaten en commercial papers, met uitzondering van betaalinstrumenten).

Gevolgen voor de exploitant

De financiële sanctie geldt voor de Russische Spoorwegen en voor alle exploitanten waarvan eigendomsrechten direct of indirect in handen zijn van de Russische Spoorwegen of exploitanten die optreden namens of met instemming van de Russische Spoorwegen of andere organisaties die in de sanctieregeling worden genoemd.
Met andere woorden, alle andere exploitanten die niet in de sanctieregeling worden genoemd, worden niet door de sanctie getroffen. Daarnaast lijkt deze financiële sanctie niet van toepassing te zijn op activiteiten die geen betrekking hebben op effecten en geldmarktinstrumenten, die geen betalingsinstrumenten omvatten die door verladers voor economische transacties kunnen worden gebruikt.

Dus een verlader zou in principe gebruik mogen maken van de diensten van de Russische Spoorwegen of met de Russische Spoorwegen verbonden ondernemingen, zolang dit niet in strijd is met de in de sanctie gestelde voorwaarde van het gebruik van effecten of geldmarktinstrumenten. Ook mag er geen sprake zijn van het vervoeren van zogenoemde dual-usegoederen. 

Bijzondere aandacht

Wie desondanks toch van plan is goederen door Rusland te vervoeren wordt evenwel aangeraden bijzondere aandacht te besteden aan de aard van de transactie  Andere transacties dan het afnemen van vervoersdiensten kunnen wel degelijk onder de sancties vallen. Voor nadere informatie hierover wordt verwezen naar de punten 35 en 36 van Mededeling C(2015) 6477 definitief van de Commissie, te lezen in samenhang met artikel 5, lid 4, onder a), van Verordening (EU) nr. 2022/328 van de Raad.

In geval van twijfel moet de verlader er zeker van zijn dat de huidige economische transacties er niet op gericht zijn de aard van de sancties direct of indirect naar de letter en de geest te omzeilen (artikel 12 van Verordening 833/2014). Verladers kunnen dit doen door gespecialiseerd advies in te winnen, aangezien in geval van een geschil de sanctie-instrumenten door het Hof van Justitie strikt kunnen worden uitgelegd.
Handel met Rusland wordt bovendien steeds complexer, aangezien een groot aantal Russische banken inmiddels is afgesloten van betalingssysteem SWIFT. Er moet verder aandacht worden besteed aan mogelijke reputatieschade als gevolg van handel met Russische (particuliere of openbare) organisaties.