“Logistiek wordt nog te vaak gezien als kostenpost”

Hij is op de fiets. Professor dr. Jack van der Veen woont niet ver van Nyenrode en op de eerste lenteachtige dag van 2026 heeft hij de auto laten staan. Sportief gekleed, de onafscheidelijke rugzak losjes over één schouder, komt hij binnen. Op 8 mei 2026 neemt hij officieel afscheid van Nyenrode Business Universiteit, een week later wordt hij 67 jaar en zelfs voor hoogleraren geldt dan: einde dienstverband. Al is er gelukkig het emeritaat, dat professoren nog minstens vijf jaar behoedt voor een leven achter de geraniums.

Als hoogleraar Supply Chain Management en houder van de gelijknamige leerstoel aan Nyenrode heeft Van der Veen veel betekend voor eerst EVO, en daarna evofenedex, de ondernemersvereniging die is ontstaan uit een fusie van EVO en Fenedex. Hij gaat gelukkig niet helemaal verloren voor de vereniging. “Ik heb aan de Raad voor de Logistiek [een van de raden van evofenedex, red.] gevraagd of ik mocht blijven en dat vonden ze goed”, glimlacht de hoogleraar op zijn werkkamer in het Dr. Albert Heijn-gebouw van Nyenrode. Hij mag die kamer nog zeker vijf jaar blijven gebruiken.

Reizende professor

Van der Veen vervulde 26 jaar lang de leerstoel, waarvoor hij sinds 2013 intensief samenwerkte met evofenedex. In de begintijd van de evofenedex-leerstoel werd hij ‘de reizende professor’ genoemd. Hij schiet meteen in de lach bij die term. “Dat is wel grappig, ja. Ik was hier op Nyenrode programmadirecteur en een bureau voor studentenwerving kwam met het idee van ‘de reizende professor’, een beetje naar het idee van De Rijdende Rechter. De bedoeling was dat we allemaal studenten zouden verzamelen in een bus. Ik zou dan in die bus college geven, terwijl we naar een bedrijf (bijvoorbeeld Hema) gingen voor een rondleiding en casus. En op de weg terug zou ik dan weer college geven. Het was als een soort reclamestunt bedoeld, maar het sloeg enorm aan. Ik stond opeens op de voorpagina van een hoop kranten: ‘De reizende professor!’

In die tijd stelde een programmamanager bij evofenedex voor het concept over te nemen: professor Jack gaat bij de leden langs. “Ik vond dat een prima idee. Ik kon hier op de universiteit wel allemaal wetenschappelijke artikelen schrijven, maar dat vinden die leden helemaal niet interessant. Ik had ook een beetje mijn eigen agenda, die mooi samenliep met de leerstoel. Daarin kon ik goed uitleggen waarom het academische idee van samenwerking in de keten in de praktijk wel of niet zou kunnen werken. Ik was daardoor voortdurend op zoek naar veel contacten – met bedrijven, met organisaties – om daarvan te leren en ondertussen ‘het woord’ te verspreiden. Dat liep mooi parallel. Daarom vond ik het ook wel prettig dat ik columns mocht schrijven in de verenigingsbladen, want dat was exposure. Ik heb, denk ik, wel tweehonderd columns geschreven en op een gegeven moment beklijft er toch wel ergens iets.”

Samenwerking in keten

Ketensamenwerking was bij de start van de leerstoel een redelijk nieuw begrip, zegt Van der Veen. “Het idee van de supply chain kwam in de jaren negentig van de vorige eeuw echt op. Ik kreeg in 2000 mijn leerstoel aan Nyenrode – Supply Chain Optimization heette dat toen nog. Dat was een reactie op alle ontwikkelingen van toen. Ik was zelf buitenmatig geïnteresseerd in ketensamenwerking. Dat was een beetje omdat die term overal viel, maar er tegelijkertijd nogal weinig inhoud achter zat. Het ging in die tijd vooral veel over ECR ofwel efficient consumer response. Ik weet nog dat er op een gegeven moment een grote bijeenkomst was over Europese ECR in de RAI. Daar zaten werkelijk alle grote merkfabrikanten en grote retailers bij elkaar om elkaar te vertellen hoe belangrijk ECR was. Dat was goedbeschouwd al ketensamenwerking tussen de merkfabrikanten en grote retailers. Veel consulenten schreven daar grote stukken over; het was volgens hen de heilige graal. Ik werd daar enorm door geïnspireerd, maar vroeg me wel meteen af hoe dat dan in andere sectoren was. Je had de stichting Agro Keten Kennis, die ging vooral over aardappels en verse groenten, maar dat was het ook wel.”

Hoop en vrees

Van der Veen pikte de ketensamenwerking er niet zomaar uit. “Ik hoorde er veel over en op academisch niveau was het zelfs allemaal hosanna. Maar ja, tegelijkertijd stond ik elke dag voor studenten en die zeiden, als ze mijn wiskundige modellen hadden gezien: ‘Jaja, professor, dat is een mooi model, maar zo werkt het in de praktijk niet.’ Daar kwam mijn nieuwsgierigheid naar voren naar hoe ketensamenwerking wél zou kunnen werken en bij evofenedex hadden ze diezelfde vraag. En zo kwam Machiel van der Kuijl [toen algemeen directeur, inmiddels algemeen voorzitter van evofenedex, red.] met het idee van de evofenedex-leerstoel op Nyenrode, zodat we de kennis die er was beter konden delen. Voor Nyenrode was dat natuurlijk heel welkom.”

Dertien jaar later vindt Van der Veen nog steeds dat supply chain management te veel operationeel en dus niet strategisch wordt ingestoken. “Ik zeg weleens tegen mensen dat ik wat dat betreft tussen hoop en vrees leef. De hoop is dat het allemaal wat beter wordt, de vrees is dat het allemaal voor niets is geweest. We hebben tien jaar lang onderzoek gedaan naar de bouwlogistiek, enorm geïnvesteerd in onderzoek en de verspreiding van het woord, maar wat is daarvan terechtgekomen? Op een sombere dag denk ik: niks. En op een optimistische dag denk ik: vijftien jaar terug bestond bouwlogistiek gewoon niet. Niemand deed daar iets aan. Inmiddels kan een fatsoenlijk bouwbedrijf niet meer om bouwhubs heen, al was het maar omdat de oude manier van werken wel een beetje idioot was.”

Kostenpost

Onderzoek via de Nationale Supply Chain Monitor laat volgens Van der Veen zien dat in de loop der tijd ketensamenwerking op een aantal fronten veel meer gepraktiseerd wordt. Tegelijkertijd is de kritiek dat directies bij hun supply chain vooral naar de kosten blijven kijken, weet ook Van der Veen. “Dat is wel echt een van mijn aanklachten. Logistiek wordt gezien als een kostenpost. Dat gaat niet snel veranderen, denk ik. Het gaat daarbij echt om een mindset. We zijn het snel met elkaar eens dat alles wat met een supply chain te maken heeft − inkoop, verkoop, operations, warehousing, transport − bij het primaire proces van de organisatie hoort. Veel studenten [ondernemers, red.] bij mijn colleges hebben daar geen zin in. Die denken: wij zijn een bank, verzekeraar of een zorginstelling, wij hébben geen supply chain. Supply chains gaan over heftrucks en vrachtauto’s en die hebben wij niet. Dat is opmerkelijk. Ik probeer ze dan onmiddellijk duidelijk te maken dat het gaat om het primaire proces in de organisatie. Ik zeg dan: elke organisatie is opgericht om producten of diensten aan klanten te leveren. Dat is de reden van hun bestaan. Ga mij dan niet vertellen dat dat onbelangrijk is. Sterker nog: dat is het állerbelangrijkste!” 

Van der Veen denkt bij supply chains en logistiek altijd vanuit de klantwaarde die een bedrijf moet leveren. “Klantwaarde leveren is heel iets anders dan kosten. Lage kosten kunnen ook klantwaarde zijn, maar het gaat ook om snelheid, betrouwbaarheid, duurzaamheid, flexibiliteit. Die moet je allemaal leveren. Met lage kosten kan er maar eentje winnen, terwijl wel zeventien bedrijven kunnen winnen als je over flexibiliteit praat, omdat die allemaal op een andere manier flexibel zijn naar hun klanten. Dat is een makkelijkere propositie”, vindt de professor. Maar in logistiek Nederland landt dat volgens hem niet of nauwelijks. “Zet drie logistici bij elkaar en binnen vijf minuten gaat het over kostenverlaging. Of over minder voorraden.”

Wake-upcall

Op het verzoek eens tien jaar vooruit te kijken, zegt Van der Veen “echt wel een paar ontwikkelingen” te zien. “Ik denk niet dat de innovatie gaat komen vanuit de logistiek zelf. Die is veel te veel bezig met de orde van de dag. Ik zie gelukkig wel dat veel bedrijven hun supply chains veel belangrijker zijn gaan vinden dan tien jaar terug. COVID was wat dat betreft een wake-upcall voor veel bedrijven, net als de Ever Given (het schip dat dwars lag in het Suezkanaal), de te droge Rijn, noem maar op. En ik zie in mijn contacten met supply chain managers dat zij steeds belangrijker worden in hun bedrijf. Pakweg tien jaar terug had je de discussie over ‘zijn we als supply chain managers lijdend of leidend?’ Ik denk dat ze toen nog echt lijdend waren, de reactie was vanuit de directies: ‘Doe wat wij zeggen.’ Maar nu zie ik echt wel dat supply chain managers leidende posities hebben. Ze zitten hoger in de directie, hebben meer te vertellen, worden belangrijk gevonden. Er zijn ook echt wel goede supply chain management-opleidingen in Nederland, zeker in het wetenschappelijk onderwijs. Daar komen goede mensen vandaan.”

De tijd is om, de volgende afspraak wacht. Maar Van der Veen heeft nog wel een pakkend slotwoord. “Het leuke aan mijn leerstoel vond ik dat alle trends die je kunt verzinnen allemaal invloed hebben op supply chains. Wát er ook gebeurde, ik kon het altijd relateren aan waar ik mee bezig was. Of het nu over COVID ging, Oekraïne, duurzaamheid, reshoring of AI… ik kon er altijd wel wat mee. En ja, dat maakt mijn werk dankbaar.”