Gevaarlijke stoffen en AI: voorkom veiligheidsrisico's in je organisatie

Bossaert merkt in zijn werk dat bedrijven steeds vaker AI inschakelen voor vragen over gevaarlijke stoffen. Soms krijgt hij het gegeven antwoord doorgestuurd met de vraag of dat klopt. “Helaas is het antwoord vaak niet honderd procent correct, terwijl de chatbot het presenteert als absolute waarheid. In eerste instantie denk je soms: wat een perfect antwoord! Maar ga je er nog eens gedetailleerd naar kijken, dan zie je nuanceverschillen. En dan blijkt het echte antwoord heel anders in elkaar te zitten.”

Complete verzinsels

Bossaert legt uit dat AI-chatbots soms verkeerd citeren uit het ADR, het Europees verdrag voor het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. Ook tonen chatbots regelmatig verkeerde bronnen voor hun informatie. Soms verwijzen ze naar niet-bestaande artikel- of paginanummers in interna­tionale verdragen zoals het ADR (wegvervoer), IATA (lucht­vervoer) en IMDG (zeevervoer). Dan blijkt dat de informatie ergens anders of helemaal niet in het verdrag staat.

“Het antwoord is niet altijd onbruikbaar, maar soms is het echt onzin. Zo kreeg ik laatst een vraag van een bedrijf over acht emmers met een milieugevaarlijke vloeistof − UN 3082 − die het via luchtvracht wilde versturen. Het bedrijf wilde de emmers op een pallet als overpack versturen en vroeg zich af het nodig was om elke emmer te voorzien van adressen, pijlen enzovoort. Want de emmers waren hier eigenlijk te klein voor.

ChatGPT gaf als antwoord dat de binnen­verpakkingen in de overpack volledig moeten voldoen aan de voorschriften. Tenzij de markering en etikettering zichtbaar zijn aan de buitenzijde van de overpack. Dit zou volgens de chatbot staan in IATA 1.3.1.3. Totale onzin, want ook binnenverpakkingen moet je kenmerken en etiketteren. Bovendien gaat IATA 1.3.1.3 niet over overpacks, maar over iets heel anders”, zegt Bossaert.

Vervelende gevolgen

Volgt iemand blindelings het verkeerde advies van AI op, dan kan dat leiden tot cruciale fouten en zelfs incidenten. “In dit specifieke voorbeeld voldoe je niet aan de voorschriften, wat een gevaar voor de veiligheid oplevert. De lading kan daarom worden tegengehouden op de luchthaven, wat ook weer kan leiden tot boetes en ontevreden klanten”, aldus de ledenadviseur.

Bossaert ziet ook regelmatig dat chatbots verkeerde adviezen geven over vervoers­documenten voor het ADR of de IMDG. De volgorde van de gegevens die op zo’n document zouden moeten komen, klopt dan niet. Die volgorde luistert heel nauw: eerst het UN-nummer, daarna de juiste vervoersnaam, vervolgens de gevarenklasse en daarna de verpakkingsgroep, enzovoort. Ook komt het voor dat een chatbot voor een vervoers­document alleen de Engelse vervoersnaam geeft, terwijl bij het ADR bij verzending vanuit Nederland óók de Nederlandse vertaling op dat document moet staan. Dat kan onder­nemers ook nog eens een boete opleveren.

Fouten bij 1000-puntenregeling

Bossaert schudt nog een ander voorbeeld uit zijn mouw. “Ik kreeg laatst een vraag van een bedrijf dat twee accupakketten (UN3480) van in totaal 1400 kilo aan lithiumbatterijen via wegtransport wilde versturen naar Duitsland. ChatGPT kwam met het advies dat het bedrijf artikel 1.1.3.6 van het ADR mocht toepassen. Dit artikel gaat over de 1000-puntenregeling. Als een zending onder de 1000 punten blijft, is het vervoer vrij­gesteld van een aantal ADR-verplichtingen. Maar ik ontdekte dat de berekening van ChatGPT helemaal niet klopte: de lading overschreed de 1000 punten, waardoor het vervoer ervan volledig aan het ADR moest voldoen. Op de website van evofenedex staat een handige rekentool voor de 1000-puntenregeling. Ik raad aan die tool te gebruiken om de berekening te maken en dit niet door een chatbot te laten doen.”

Toegevoegde waarde

Toch wil de ledenadviseur ook benadrukken dat AI een handig hulpmiddel kan zijn voor gevaarlijke stoffen. Een chatbot kan als zoekmachine je in de goede richting sturen voor een antwoord. “Als je bijvoorbeeld niet weet waar je moet beginnen met zoeken in de ADR-boeken, helpt AI je snel op weg. De manier waarop je een vraag stelt, is wel belangrijk. Als je in je vraag bijvoorbeeld noemt of je een bepaalde vrijstelling onder het ADR kunt gebruiken, vergroot dat de kans op een goed antwoord.”

Gratis hulp

Maar volgens Bossaert is het wel nodig dat je zelf genoeg kennis hebt om het antwoord te kunnen controleren. “Check het antwoord altijd aan de hand van de bronnen die de chatbot geeft. Maar nóg veel beter: bel gratis de ledenservice van evofenedex als je lid bent, want onze hulp zit gewoon in je lidmaatschap. Wij hebben ontzettend veel kennis in huis over gevaarlijke stoffen. Bovendien weten wij veel van de praktijk, want onze experts voeren dagelijks audits uit bij bedrijven uit zeer diverse sectoren, van afvalverwerkers tot grote geneesmiddelen­fabrikanten, om veiliger te werken met gevaarlijke stoffen. Wij kunnen verbanden leggen die AI absoluut niet kan vinden. AI kijkt sec naar een vraag, terwijl wij doorvragen naar je bedrijfs­situatie. Hierdoor krijg je een zorgvuldig antwoord dat op maat is gesneden”, besluit Bossaert.