Realistische brandweertraining zonder risico

De brandweerauto komt met sirene en zwaailichten aan bij een brand. De remmen piepen, de brandweerlieden springen eruit. Maar dan blijft de commandant staan: eerst de situatie bekijken, dan een plan opstellen en daarna aan de slag met alles wat nodig is. Waar halen de brandweerlieden hun kalmte vandaan? Waarom stormen zij niet met slang en bijl de vuurzee tegemoet? Dat komt door heel veel te oefenen.

Van dat oefenen heeft LION zijn werk gemaakt. De internationale onderneming met een hoofdkwartier in Amerika is actief over de hele wereld, vertelt logistiek manager André Verschuren van LION EMEA, een onderdeel van LION. Hij werkt op de EMEA-vestiging van LION Protects B.V. in Tilburg. “Het Amerikaanse familiebedrijf is eind negentiende eeuw gestart met het maken van kleding. Dat is steeds meer bedrijfskleding geworden en later vooral beschermende kleding voor de brandweer.”

Hij vervolgt: “In Nederland was het bedrijf HAAGEN gespecialiseerd in rookgeneratoren om brandweerlieden realistisch te laten oefenen. De oprichter was een brandweercommandant die vond dat er te weinig gelegenheid was om te oefenen. Daar ging hij wat aan doen. De twee bedrijven kwamen elkaar op beurzen tegen en toen LION een breder portfolio zocht, zijn ze samengegaan in 2012”, legt Verschuren uit.

Realistisch oefenen

De Amerikaanse tak van het bedrijf levert uitrukmateriaal aan 7 van de 10 grootste brandweerkorpsen in de Verenigde Staten, en 25 van de top 50 grootste korpsen. Daarnaast is het bedrijf de grootste leverancier van chemisch-biologische beschermende kleding voor het Amerikaanse leger en de National Guard. De EMEA-vestiging in Tilburg werkt voor klanten in Europa, het Midden-Oosten en Azië. Daarbij gaat het, net als bij de Amerikaanse tak, om beschermende kleding, maar ook om het bouwen van trainingsfaciliteiten.

“De bescherming van mensen staat voorop. Zowel met kleding als door te oefenen. Beschermende kleding is een musthave en oefenen een nice to have. Dat is het motto van het bedrijf”, vult Anne-Lise Artaud aan. “Beschermende kleding is onmisbaar, maar training maakt het verschil tussen bescherming hebben en bescherming kunnen inzetten”, legt zij uit. De Française is marketingmanager van LION EMEA. Net als Verschuren werkt zij op de vestiging in Tilburg.

Om realistisch te oefenen is meer nodig dan ergens een brandje stichten en blussen. Op het terrein van het Tilburgse bedrijf is een groot aantal scenario’s gebouwd om in te oefenen. Er is zelfs een omgebouwde container die kan worden verhit en gevuld met rook. Brandweerlieden moeten met volle bepakking en een masker op door een doolhof lopen, kruipen en klimmen. “Als je hier in paniek raakt, is het misschien tijd om iets anders te gaan doen”, zegt Verschuren.

In een grote ruimte zijn diverse locaties nagebootst waar speciale vaardigheden nodig zijn. Een huiskamer met een gasfornuis, een ziekenhuiskamer met een patiënt in een bed, om er maar twee te noemen. Apart staan een nagebouwde auto en helikopter die dezelfde afmeting heeft als een Apache van het leger. “Om te oefenen met een autobrand hoef je niet telkens een oude auto in de brand te steken. Wij bouwen auto’s na, zodat je verschillende branden kunt simuleren. Voorin, achterin, onder de motorkap: het maakt niet uit. Hetzelfde kan met de nagebouwde helikopter”, aldus de logistiek manager.

Namaakbrand

LION wil het milieu zoveel mogelijk ontzien, ook op andere terreinen. Dat doen zij door gebruik te maken van digitale beelden, zoals je op televisie een brandende open haard toont. Een voorbeeld: in een container gevuld met rook kunnen ze met een digitale brand de werkelijkheid nabootsen. De brandweerman of -vrouw moet de juiste middelen kiezen om te blussen en de goede handelingen verrichten die in het echt nodig zijn.

Artaud: “Een digitale training is geen vervanging maar een versterking van een realistische training. Het gaat om het verbeteren van besluitvorming onder stress, het variëren van trainingsscenario’s en het verhogen van de frequentie van trainen met minder blootstelling aan risico’s.”

Door de omstandigheden na te bootsen, kan bijvoorbeeld Stena Line de verplichte brandoefeningen op volle zee uitvoeren zonder het schip te riskeren. “Brandweer op zee is een vak op zich. Je bent helemaal op jezelf aangewezen. Op het terrein in Tilburg staat een container waarmee een lekgeslagen schip wordt nagebootst. Zeker op zee moet de brandweer meer doen dan blussen”, aldus Verschuren. “Ook de brandweer in New York heeft een container van ons om te oefenen voor lekkages. Daar is ten slotte een grote haven”, zegt Artaud.

Nieuwe scenario’s

Een andere ontwikkeling die de laatste jaren op de brandweer is afgekomen is de enorme vlucht die zonnepanelen op daken heeft genomen. Als daar een brand uitbreekt, komen in de wijde omtrek heel kleine glasdeeltjes van de ontplofte panelen terecht. Verschuren: “Dan moet daar worden schoongemaakt. Dat kan alleen als er gedurende de brand metingen worden gedaan. Daarmee kijkt de brandweer of er gevaarlijke stoffen vrijkomen. En afhankelijk van de windrichting en hoe hard het waait, ziet de brandweer waar die stoffen neer kunnen dalen. Ja, de brandweer moet tegenwoordig meer doen dan alleen een brandje blussen.”

Daarom moeten er steeds weer oefeningen bij komen. “Wij bouwen scenario’s in overleg met onze opdrachtgevers. Dat kunnen havens zijn of luchthavens, de petrochemische industrie, noem maar op. Overal waar een eigen brandweer of een bedrijfshulpverlening is, kunnen wij scenario’s bouwen. Zo hebben wij ook een installatie gemaakt voor Koeweit en de petrochemische bedrijven daar. En in Monaco staat een door ons nagebouwde Formule 1-auto om op te oefenen. Dat soort opdrachten is natuurlijk voor ons de krenten uit de pap”, aldus Verschuren.

Dat oefenen is vooral zo belangrijk omdat de eerste reactie van iedereen ‘wegwezen’ is, zegt Artaud. “Dat moet je omdraaien. Hoe reageert je lijf op extreme hitte. Je mag niet in paniek raken. Je moet de focus houden op wat je taak is. Leren wat je moet doen kan digitaal. Maar het gevoel van de hitte niet. De veiligste en effectiefste aanpak is blended training: een combinatie van digitale brand- en rooksimulatie met live firetraining op basis van houtverbranding.”

Milieuvriendelijke oplossingen

De logistiek van LION is soms best complex, weet Verschuren. De materialen om scenario’s in containers op te bouwen, het vervoer van de kant-en-klare containers naar opdrachtgevers, waar die zich ook in de wereld bevinden. Dat is een hele uitdaging. Voor het vervoer kiest het bedrijf in Tilburg graag de methode met de minste milieuschade: van Tilburg naar de haven in Rotterdam met de binnenvaart. En bijvoorbeeld een afgebouwde container per spoor naar Zweden.

Geen echte brandjes blussen, maar oefenen op een digitale manier bespaart ook CO₂.-uitstoot. Natuurlijk moet er zo nu en dan wel vuur zijn om echt te blussen. “Wat wij doen is het nabranden van houtrook om zo de vervuilende uitstoot te verminderen. In Londen is er geen keus. Daar ligt de oefenruimte in de stad en moeten we nabranders gebruiken. In Ierland willen ze helemaal geen vervuiling. Daar wordt dus helemaal digitaal geoefend”, vertelt Artaud.

Elk land heeft weer andere regels en gebruiken, weten Verschuren en Artaud. Ze wijzen op het verschil tussen beschermende kleding voor de brandweer in de Verenigde Staten en de kleding die de Nederlandse brandweer draagt. De stof van het Amerikaanse pak is dikker en de helm met doorzichtige klep voor de ogen ziet er steviger uit. Waarom dit verschil?

Het is het gevolg van verschillende operationele doctrines, menen zij. Verschuren: “In Amerika komt de brandweer ter plaatse, ziet een brand en rent erop af. Meteen naar binnen, mensen redden, optreden. Daarom is de Amerikaanse helm groter en is hij voorzien van een klep aan de achterkant. Dan kan er niets in je nek terechtkomen. In Nederland komt de brandweer aan bij een brand, kijkt de commandant ter plaatse en maakt een plan van aanpak, samen met zijn mensen. Pas daarna gaan de brandweerlieden aan de slag met blussen.”

Grondig getest

In een oefenruimte in Tilburg is een zogeheten EN-brandweerpak te zien dat uitvoerig is getest onder realistische omstandigheden, waaronder blootstelling aan hoge temperaturen en intensieve rookontwikkeling. Een bezoeker kan het pak beter niet aanraken, het roet zit er nog zichtbaar op. Maar het onderstreept wel de grondigheid van de testmethoden. “Dit pak is volledig veilig”, benadrukt Verschuren. “Onze nieuwste pakken zijn ontwikkeld volgens een zeer strikt test- en validatieproces. We willen brandweermensen uitrusten met beschermende kleding die optimaal scoort op veiligheid en kwaliteit, maar die tegelijkertijd betaalbaar blijft en betrouwbaar te leveren is. Onze kernwaarde is veiligheid, voor brandweermannen en -vrouwen én voor de mensen in hun omgeving. Dat betekent dat we niet alleen voldoen aan de norm, maar producten ontwikkelen die in de praktijk vertrouwen geven, beschikbaar zijn wanneer ze nodig zijn en aansluiten bij de dagelijkse realiteit van de brandweer.”

Wie meer van het bedrijf wil zien: LION is aanwezig op INTERSCHUTZ, de internationale vakbeurs voor brandweer en hulpdiensten. Die wordt van 1 tot en met 6 juni gehouden in Hannover (Duitsland).