Tata Steel bespaart CO2 én tijd met spoorvervoer naar Polen

4,3 miljoen kilogram minder CO₂-uitstoot en 3,5 miljoen minder wegkilometers. Het zijn indrukwekkende resultaten die Tata Steel Nederland (TSN) behaalt door voortaan op jaarbasis 160.000 ton staal per spoor naar Zuid-Polen te vervoeren. De treinverbinding is sinds oktober 2025 actief. Tot dan toe maakte het staal − bestemd voor afnemers in Zuid-Polen en Slowakije − een lange reis met shortseaschepen naar havens in de Baltische Zee. Van daaruit werd het zo’n 600 kilometer met vrachtauto’s over de weg naar de eindbestemming vervoerd. Een letterlijke omweg, die vele dagen in beslag nam. “Nu doen we dat in 48 uur per trein”, zegt Martin van der Meer (45), directeur Outbond Logistics bij TSN.

Modal shift   

Tata Steel concludeerde vorig jaar dat de volumes richting het zuiden van Polen en Slowakije dusdanig waren, dat vervoer per trein interessant werd. “Op een gegeven moment ontstaat er een kans en dan pakken we ‘m ook”, legt Van der Meer uit. “We zijn sowieso, in de loop der jaren, anders naar het spoor gaan kijken. Het spoor speelt een belangrijke rol in onze strategie en de transitie naar schoon, groen en circulair staal. De trein rijdt inmiddels drie keer in de twee weken en dat werkt goed en betrouwbaar.”

Dat laatste woord is interessant, want als er iéts is waar spoorvervoerders over klagen is het de doorgang door Duitsland. “Ik herken de uitdaging”, glimlacht Van der Meer. “Het Duitse spoor heeft te kampen met achterstallig onderhoud en juist de afgelopen tijd wordt er veel verbouwd. Dat gaat ten koste van punctualiteit en capaciteit, maar we hebben een manier gevonden om daar goed mee om te gaan. Zo bouwen we een buffer in via realistische transporttijden. Daarmee voorkom je dat de eerste de beste vertraging met je planning aan de haal gaat.”

Omgaan met verstoringen

Tata Steel zet daarnaast voldoende reservewagons in, waardoor het flexibel met verstoringen kan omgaan. Om geen tijd te verliezen, heeft het bedrijf ook het laad- en losproces optimaal ingericht, zowel op het eigen terrein in IJmuiden als op externe loslocaties. “We hebben met de externe partijen goede afspraken gemaakt, waardoor iedereen daar – de medewerkers in de magazijnen en de partners met wie we werken – de processen begrijpt en snapt hoe we omgaan met eventuele verstoringen. We willen zo snel mogelijk weer in het ritme zitten”, zegt Van der Meer.

De afgelopen maanden constateerde hij dat het concept werkt. “Binnen 48 uur staan we nu in Zuid-Polen, dat brengt veel efficiency. Voorheen hadden we één keer in de twee weken een afvaart naar Noord-Polen, waarna het transport all the way down naar het zuiden met vrachtwagens er nog achteraankwam. Nu kunnen we sneller reageren, we kunnen het met minder werkkapitaal af en het is een betere service voor de afnemers. Het materiaal ligt in een lokaal magazijn dicht bij de klant en wordt nu als last mile-transport vervoerd.”

Duurzaamheid

De staalproducent heeft dus niet alleen tijd gewonnen, maar ook veel CO₂ bespaard. Daarnaast zijn de afroeptijden voor de klant nu korter en zit er minder verpakking om de staalrollen, omdat die niet meer over zee gaan. 

De oude manier van verpakken was niet zozeer alleen bedoeld om het staal te beschermen tegen zee-invloeden, maar vooral tegen het meerdere keren oppakken van de lading. Voorheen werden de staalrollen diverse keren in de route, van de magazijnen op het Tata Steel-terrein tot aan het losadres, overgeslagen. In de nieuwe route is het aantal handelingen aanzienlijk gereduceerd. “Hoe meer je het oppakt, des te groter de kans dat je iets beschadigt. We hebben klanten die van ons staal auto’s, verpakkingen of constructies maken. Daardoor moet het zeer zorgvuldig worden behandeld. Het is een mooie bijvangst voor duurzaamheid dat we minder verpakkingen nodig hebben”, aldus Van der Meer.

Iedereen profiteert volgens hem van het duurzamere transport. “Bij ons programma Zero-Carbon Logistics zetten we actief in op duurzaamheid. De treinmodellen gaan uit van rijden op groene stroom. Bij binnenvaart en shortsea kijken we naar biobrandstoffen en bij vrachtwagentransporten passen we HVO en, waar dat kan, elektrificatie toe. We bieden klanten dat ook actief aan in ons zero-emissieprogramma, Zeremis. Een onderdeel daarvan is Zeremis Delivered, waarbij klanten kunnen profiteren van de CO₂-reductie die wij bewerkstelligen in de keten. Daar komt steeds meer vraag naar, dus mooi dat dat hand in hand gaat.”

Spelregels voor spoor

Dat sommige bedrijven nog steeds aarzelen om over te stappen naar spoorvervoer, snapt Van der Meer. “Bovenal gaat het erom dat je de kansen ziet. Het spoor is bij uitstek een modaliteit waarmee je op een veilige en duurzame manier grote stukgewichten kunt vervoeren. Maar het is belangrijk je goed voor te bereiden. Verdiep je in de spelregels van het spoor.”

De directeur vervolgt: “Ik kan met gepaste trots zeggen dat we in het Outbound-team van Tata Steel Nederland over vakspecialisten beschikken, mensen die van de hoed en de rand weten als het om spoorvervoer gaat. Daarnaast investeren we in de samenwerking met logistieke partners. We kijken wat er kan, denken mee over de fysieke route en zijn actief betrokken bij de implementatie van de transportroutes. Wat ook meespeelt: op één spoorwagon past de lading van drie vrachtauto’s. Daardoor gaat het hand in hand met efficiency. En à propos wat efficiency betreft: als zo’n trein in het schema staat en hij rijdt, is het ook echt klokwerk. Natuurlijk zijn er weleens storingen. In week twee van dit jaar hadden we bijvoorbeeld veel sneeuwval in Europa. Maar als je dan goed je processen op orde hebt, de lijnen kort zijn en actief bijstuurt, zit je weer snel in het ritme.”

Maastricht

Inmiddels bedient TSN meerdere Europese regio’s per spoor. Er rijden wekelijks treinen naar Tsjechië, Duitsland, Polen, België en Italië. En sinds medio januari is er een verbinding naar Roemenië, waar de automobielindustrie steeds actiever wordt. TSN werkt om die reden ook met meerdere spoorvervoerders samen om de betrouwbaarheid verder te vergroten.

In Nederland zet de staalproducent ook treinen in, naar Maastricht bijvoorbeeld. “Dat is een bewuste methodiek van ons, om meerdere routes naar eenzelfde regio te hebben”, legt Van der Meer uit. “Met een binnenvaartschip kun je over de Maas ook naar Maastricht en verder zuidwaarts, maar daar zetten we altijd een spoorroute tegenover. Dit om bestand te zijn tegen bijvoorbeeld lage waterstanden of problemen bij de sluizen.” 

Tata zet zelfs treinen in naar de haven van Amsterdam. “Onze achtertuin, waar we extra havencapaciteit creëren door per spoor naar Westhaven Amsterdam te gaan om daar schepen te kunnen laden. Het voordeel is dan dat je snel kunt opschakelen, van drie treinen per week naar zes treinen per week.”

Van der Meer heeft nog een tip voor kleinere verladers: denk eens aan wagenladingvervoer. Dit is een systeem van losse spoorwagons op treinen die volgens een vaste dienstregeling rijden. “Een groot aandeel van onze spoorvolumes wordt met wagenladingvervoer getransporteerd”, zegt Van der Meer. “Het werkt alsof je een brief op de bus doet. Het systeem levert treinen op met veertig wagons die soms elk hun eigen bestemming hebben. Juist voor kleinere verladers is wagenladingvervoer een lagere drempel om over te stappen naar het spoor. Je hoeft geen eigen trein te formeren, je kunt een of meer wagons aanbieden.”