Van goed gebruik naar harde eis: productveiligheid onder de GPSR

De GPSR onderscheidt vijf marktdeelnemers: fabrikant, gemachtigde, importeur, distributeur en fulfilmentdienst­verlener. Marktdeelnemers moeten kunnen aantonen dat ze aan de verplichtingen van de GPSR hebben voldaan. Voor elk consumentenproduct moet iemand binnen de EU aanspreekbaar zijn. Dit zorgt voor duidelijke verantwoordelijkheden en betere handhaving. De volgende verantwoordelijkheden zijn te onderscheiden:

1. De fabrikant ontwerpt en produceert het product, voert risicoanalyses uit, stelt technische documentatie op, borgt dat producten bij serieproductie veilig blijven en vermeldt zijn gegevens op het product.
2. De gemachtigde is een (rechts)persoon die namens een (meestal buiten de EU gevestigde) fabrikant in een mandaat beschreven taken vervult. Artikel 10 van de GPSR beschrijft welke taken dit minimaal moeten zijn.
3. De importeur zorgt dat fabrikanten van buiten de EU aan alle Europese eisen voldoen vóórdat de producten in de handel worden gebracht en vermeldt ook zijn gegevens op het product.
4. De distributeur controleert etikettering en markeringen en biedt alleen conforme producten aan.
5. De fulfilmentdienstverlener is toegevoegd als nieuwe categorie: als er geen fabrikant, gemachtigde of importeur in de EU is, wordt de fulfilmentdienstverlener ­aangemerkt als EU-verantwoordelijke en neemt hij de verplichtingen van de fabrikant op zich. NB Dit staat alleen in de Market Surveillance Regulation en niet in de GPSR.

Aanbieders van online marktplaatsen zijn (nog) geen marktdeelnemers in de zin van de GPSR, omdat ze buiten de fysieke keten vallen. Toch hebben ze al een eigen set verplichtingen. Marktplaatsen moeten zich onder meer registreren in het vernieuwde Safety Gate-systeem voor online marktplaatsen, een contactpunt voor toezichthouders aanwijzen, snel reageren op meldingen via Safety Gate, onveilige of misleidende aanbiedingen verwijderen en rapporteren over corrigerende acties.

Instrumenten voor toezicht

Maar liefst circa 85 procent van de producten afkomstig van niet-Europese online marktplaatsen voldoet niet aan de productveiligheidsregels. Ook binnen de EU zelf worden nog veel non-conforme producten aangeboden. Dit blijkt uit inspectieresultaten die in de Tweede Kamer zijn gedeeld op basis van het Europese Information and Communication System for Market Surveillance.

De GPSR versterkt daarom de instrumenten voor toezicht. Via het Safety Gate-systeem, waarin zowel marktdeelnemers als consumenten meldingen kunnen doen, worden gevaarlijke producten sneller opgespoord. De introductie van Consumer Safety Gateway maakt het voor consumenten mogelijk rechtstreeks een melding te doen bij markttoezichthouders. Daardoor neemt het risico voor aanbieders van onveilige producten de komende jaren aanzienlijk toe.

De GPSR stelt geen eisen aan bedrijven hoe ze hun interne procedures moeten inrichten, maar eist wel dat producten aantoonbaar veilig zijn. Dat vraagt geen compleet nieuw systeem, maar wel een scherper oog voor borging. De NVWA adviseert bedrijven alvast drie stappen te zetten. Breng allereerst de keten in kaart, bepaal per product je rol in de keten en leg verantwoordelijkheden schriftelijk vast. Actualiseer vervolgens de technische documentatie. Controleer of risicobeoordelingen, technische dossiers en gebruiksaanwijzingen volledig en actueel zijn. Richt ten slotte een procedure voor klachtenmelding in. Zorg hierbij dat consumentenklachten of signalen over onveilige producten direct intern worden geregistreerd en geanalyseerd. Bedrijven die deze stappen zetten, merken dat naleving van de GPSR grotendeels aansluit op bestaande kwaliteitsprocessen.

Zelfinspectie via NVWA

De NVWA ontwikkelt momenteel hulpmiddelen waarmee bedrijven hun eigen nalevings­niveau kunnen toetsen. Zoals een zelfinspectietool voor productveiligheid. De vragen in de tool komen overeen met de onderwerpen die inspecteurs gebruiken om te beoordelen of bedrijven hun interne processen op orde hebben. Marktdeelnemers kunnen zo zelf (anoniem) toetsen hoe ze presteren op punten als risicobeoordeling, traceerbaarheid en corrigerende maatregelen.

De tool sluit niet een-op-een aan op artikel 14 van de GPSR, dat bedrijven verplicht interne procedures voor productveiligheid te hebben. Toch biedt de tool wel inzicht in hoe de NVWA naar organisaties kijkt en wat onder goed naleefgedrag wordt verstaan. De zelfinspectietool komt in 2026 online beschikbaar.

Van controle naar cultuur

De GPSR verschuift productveiligheid van een regelgevingsvraag naar een organisatiecultuurvraag. Voor bedrijven die product­veiligheid al in hun ontwerp, processen en documentatie hebben verankerd, heeft de GPSR relatief weinig gevolgen. Voor andere betekent de verordening een cultuurverandering. Productveiligheid is geen keurmerk of procedure meer, maar een voorwaarde om producten in de handel te mogen brengen. De keten is zo sterk als de zwakste schakel en de verplichtingen uit de GPSR helpen dit zichtbaar te maken.