17-06-2026
Column - Wie vertelt het Trump?
CIk woon aan een klein parkje waar de hele dag door mensen voorbijtrekken. ’s Ochtends loopt mijn hoogbejaarde buurman er zijn ‘medicinale’ rondje. Daarna nemen peuters en kleuters de zandbak en de schommel over. Later op de dag komen er kinderen om te voetballen en pubers om te hangen op het bankje. Tegen de avond besteedt een andere buurman er zijn vaste kwartiertje aan tuinieren, waardoor wij het hele jaar uitkijken op bloeiende planten.
Ik prijs mij gelukkig met dit levendige uitzicht, al zie ik de laatste tijd steeds vaker nieuwe bezoekers: crackverslaafden. Zij worden sinds kort uit het park geweerd en zoeken hun toevlucht tot plekken met minder toezicht. Een klassiek voorbeeld van het waterbedeffect: een probleem verdwijnt niet, maar duikt elders weer op.
Hetzelfde mechanisme is zichtbaar in geopolitieke conflicten. De oorlog met Iran veroorzaakt duidelijke waterbedeffecten, waarvan het tastbaarste de afsluiting van de Straat van Hormuz is. Die knijpt de toevoer van olie en gas af, maar ook van afgeleide producten, zoals helium, kunstmest en zwavel, die cruciaal zijn voor allerlei productieketens.
De oorlog met Iran veroorzaakt duidelijke waterbedeffecten
Vanuit zijn optiek als econoom bij het Economisch Bureau van ABN AMRO becommentarieert Philip Bokeloh ondernemend Nederland.
Voor afnemers van die grondstoffen leidt de afsluiting tot hogere prijzen en mogelijk zelfs fysieke tekorten. Zij staan daardoor voor een strategische keuze: andere leveranciers zoeken of de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen verminderen. Na de Russische inval in Oekraïne is dit de tweede keer dat de Europese Unie voor dit dilemma staat. Een versnelde energietransitie maakt nauwere samenwerking met China interessant, aangezien dit land cruciaal is voor de aanleg van de benodigde infrastructuur.
Landen rond de Perzische Golf, die afhankelijk zijn van de uitvoer van de genoemde grondstoffen, zien hun inkomsten terugvallen. Dit ontregelt mondiale geldstromen. Ook na een einde van het conflict blijft Iran in staat om Hormuz opnieuw af te sluiten. Dit dwingt de Golfstaten na te denken over alternatief vervoer, zoals pijpleidingen, en over hoe ze hun imago als stabiel financieel centrum en aanlokkelijke toeristische regio kunnen herstellen.
Met de controle over Hormuz beschikt Iran over een krachtige geopolitieke hefboom. In een wereld waarin de naleving van internationale afspraken minder vanzelfsprekend is, zijn zulke machtsposities onontbeerlijk. China bezit zo’n troef met kritieke grondstoffen en zette die effectief in bij de handelsoorlog met de Verenigde Staten (VS). Het gebruik van dit soort machtsposities vergroot echter het risico op aanbodverstoringen en prijsschokken. Hierdoor wordt het voor centrale banken lastiger de prijsstabiliteit te bewaken en gunstige voorwaarden te creëren voor economische groei.
De oorlog in Iran benadrukt bovendien dat de Amerikaanse hegemonie afbrokkelt: soft power krijgt weinig prioriteit van de VS en hun hard power blijkt beperkt effectief. In een wereld zonder een duidelijke leider neemt het risico op fragmentatie van de internationale economische orde toe. De oorlog in Iran werkt daarmee als crack: schadelijk voor de gezondheid, ontwrichtend voor de omgeving en iets waar je maar beter nooit aan begint. Maar wie vertelt het Trump? De Amerikaanse kiezer bij de midterm elections van november?
Philip Bokeloh