Community Veiligheid duikt in risico’s van lithium(-ion)batterijen

Gevaarlijke combinaties

Een probleem bij lithium(ion)batterijen is dat ze soms spontaan kunnen ontbranden en zelfs exploderen als ze bijvoorbeeld schade oplopen. Bekkink waarschuwt de ondernemers voor het effect dat zuurstof teweeg kan brengen bij een batterijbrand. Als hij een video vertoont van een flink uit de hand lopende brand, volgt er een schrikreactie in de zaal. “Veel mensen zullen vanwege de enorme rookontwikkeling uit paniek de deuren opengooien als een batterij ontbrandt. Maar juist dát kan een thermal runaway versnellen. De vrijkomende gassen mengen dan met zuurstof, waardoor er een explosie kan ontstaan”, legt hij uit. 

Een thermal runaway is een chemische kettingreactie waarbij veel gevaarlijke gassen vrijkomen en batterijen ‘rocketeren’ ofwel wegschieten. “Het gevaarlijkste gas is waterstoffluoride, dat is zeer giftig. Je moet echt voorkomen dat je dit inademt. Ook moet je voorkomen dat er brandbare stoffen naast lithiumbatterijen liggen, want dit kan leiden tot een grote brand”, aldus Bekkink.

Ook Pascal Smetsers, senior bedrijfs- en beleidsadviseur Gevaarlijke Stoffen bij evo­fenedex, benadrukt in zijn sessie tijdens de communitybijeenkomst het gevaar van vrijkomende gassen. “Rook is visueel waarneembaar, maar gassen zijn dat lang niet altijd. Er vallen dan ook vooral slachtoffers door gassen.” Hij legt uit dat waterstoffluoride al in lage concentraties dodelijk kan zijn bij het inademen ervan. Daarnaast waarschuwt hij dat het proces van een thermal runaway razendsnel kan gaan. “De ene batterij is de andere niet qua risico, maar elke lithium(-ion)batterij kan in een thermal runaway gaan. De drukverhoging in een cel kan zodanig snel gaan dat die gewoon ontploft.”

Noodplan vereist

Een van de boodschappen op de bijeenkomst bij Wilchem is dan ook: zorg dat je als bedrijf een adequaat noodplan hebt voor het geval dat het misgaat met lithium(ion)batterijen. Bekkink: “Dat is ook een van de maat­regelen uit de PGS 37-2, de richtlijn voor de opslag van lithium(ion)batterijen en energiedragers. Denk dus alvast na hoe te handelen als een batterij in de fik staat of in een thermal runaway gaat. Veel bedrijven bellen ons voor een overeenkomst voor het geval dat de brandweer een keer niet naar binnen wil gaan. Maar waarom zouden wij onze mensen wél naar binnen sturen als de brandweer het daar niet veilig vindt? Zorg dus dat je aan de voorkant al zoveel mogelijk hebt geregeld.”

Zo’n noodplan is ook van belang als je zelf geen batterijen in opslag hebt, maar wel elektrische heftrucks gebruikt of als er elektrische voertuigen van transporteurs bij je laaddock staan. Want ook met zo’n voertuig kan er door een batterij iets gebeuren. Bekkink: “Je eigen veiligheid staat altijd op nummer 1. Als er iets gebeurt, moet iedereen zo snel mogelijk met de bhv-medewerkers naar buiten, naar de verzamelplaats. Zorg dat iedereen uit de buurt is van de batterijen en de rook. Vervolgens ga je nadenken: wat is er aan de hand? In de PGS 37-2 staan richtlijnen hiervoor.”

Hij vervolgt: “Zorg ook voor een aanvullend noodplan, bijvoorbeeld een goed blus­systeem, voor zover dat al bestaat. Denk verder alvast na over het bluswater, waar­­mee je na een batterijbrand iets moet. De brandweer gebruikt heel veel bluswater. En met de accu’s moet je ook iets doen als ze zijn uit­gereageerd.”

Trainen, trainen, trainen

Trainen van medewerkers is een vereiste om te zorgen dat zij hun eigen veiligheid altijd vooropstellen. Ze moeten de risico’s van batterijen kennen en weten wat ze wel en niet moeten doen als een batterij gaat ontbranden. Bekkink: “Minimaal een van de medewerkers moet deskundig zijn in de PGS 37-2. Andere medewerkers die met lithiumbatterijen werken, moeten ook de gevaren en de noodprocedure kennen, door bewustzijnstrainingen te volgen. Verder is het belangrijk scenario’s met elkaar te oefenen en te evalueren. Ik raad aan dit als bhv-oefening te doen.”

Smetsers benadrukt dat het handelings­perspectief om een batterij te isoleren erg beperkt is. “Dan kom je in een situatie dat een batterij lichtjes warm wordt. Je weet dat er iets geks mee aan de hand is, maar je weet niet wanneer een batterij wát gaat doen en met wélke snelheid. Een lichtjes warme batterij isoleren mag vanuit de PGS 37-2 nog wel, maar een hete of al brandende batterij níet. Dit vanwege arbeidsveiligheid: je mag een medewerker niet in een gevaarlijke situatie brengen. Bhv is ontruimen en dat betekent dat er al snel sprake is van een uitbrand­scenario voor het brandcompartiment. Of nog erger − bij onvoldoende beheersmaatregelen – voor het hele bedrijf”, aldus Smetsers.

Quarantaineopslag

Beide veiligheidsexperts drukken onder­nemers dan ook op het hart energiedragers met een verhoogd risico op een thermal runaway apart op te slaan en te zorgen voor quarantaineopslag. Een eenvoudige optie hiervoor is een dompelbak of, desnoods, emmers met water. Nadeel van deze oplossingen is wel dat medewerkers een batterij moeten oppakken, waardoor je hen eventueel in gevaar brengt. Wilchem heeft daarom een quarantainecontainer voor pallets ontwikkeld. Deze container kun je laten vollopen met water.

Iemand uit de zaal stelt terecht de vraag wanneer je de batterijen daarin moet zetten. “Je moet ze met een heftruck erin zetten en pas weer eruit halen als je zeker weet dat er niets (meer) met de batterijen gebeurt. Dit blijft een eigen inschatting, die natuurlijk best lastig is en onder meer afhangt van de grootte van de batterij. Denk daar goed over na en maak er een plan voor”, aldus Bekkink.

De deelnemers luisteren aandachtig naar alle tips en waarschuwingen die voorbijkomen en wisselen onderling ervaringen uit. Na een goed verzorgde lunch door Wilchem staat er een sessie op het programma van Van Peperzeel. Dit bedrijf sorteert consumenten- en industriële afvalbatterijen voor recycling. De algemeen directeur van Van Peperzeel vertelt over hun ervaringen met lithium(-ion)batterijen en hoe ze omgaan met incidenten.

Veel opgestoken

Tot slot gaan de deelnemers ook zelf aan de slag in een sessie van André de Ruijter, veiligheidskundige en bedrijfsadviseur Magazijnen van evofenedex. Aan verschillende tafels discussiëren de ondernemers over de vraag wat er al is geregeld in hun organisatie en wat nog niet. De Ruijter vooraf: “Wat voor procedure heeft je bedrijf als er een elektrisch voertuig aan je laaddock staat en in brand vliegt? Of als een elektrische heftruck gaat branden? Elke keer dat een heftruck ergens tegenaan rijdt, krijgt de accu een klap, met alle risico’s van dien. Hoe ga je om met calamiteiten en wat gaat je bhv-organisatie doen? Bespreek dat met elkaar.”

Na een hoop geroezemoes aan de tafels is het duidelijk dat de communitydeelnemers veel van de dag hebben opgestoken. Zij sommen flink wat nuttige wetenswaardigheden op als De Ruijter om hun input vraagt. ‘Ontruimen en alarmeren’, ‘niet de held uithangen en jezelf niet in gevaar brengen’, ‘zorgen dat niemand meer naar binnengaat’. En ‘het hoofd van de bhv van omliggende bedrijven waarschuwen’, ‘niet doorgaan met werken’ en ‘niet in de richting van de rook staan’, zijn voorbeelden van kreten die voorbijkomen. De Ruijter schrijft vlug mee op zijn whiteboard en kijkt er tevreden naar.

Bewustzijn belangrijk

De Ruijter vat de dag kort samen: “Er is een dikke taak neergelegd voor de bhv. En als organisatie moet je voorkomen dat iemand in een onveilige situatie terechtkomt.” Een ondernemer in de zaal reageert: “Bij ons is dat gebeurd. Operators gingen bij ons bedrijf heftrucks redden uit een brandend pand. Ze waren zó gefocust op die heftrucks, want die waren nieuw. ‘Die moeten eruit!’, riepen ze. Gelukkig is het goed afgelopen, want je moet er niet aan denken wat er had kunnen gebeuren.”

De Ruijter: “Betrokkenheid kan verkeerd doorslaan, daarom is bewustzijn onder het personeel zo belangrijk. Medewerkers moeten calamiteitentraining in hun DNA zien te krijgen en in je bhv moeten echt scenario’s voor een lithiumbrand worden geïntroduceerd en geïdentificeerd. Je bhv hoort mee te gaan in de transitie naar lithium, bijvoorbeeld door samen met de brandweer te trainen. Voor de brandweerlieden is dit een gratis training en je bhv leert er ook heel veel van.”