EUDR komt dichterbij: wacht niet langer met voorbereiden

Voorgestelde wijzigingen

Een zogenoemde ontwerp-gedelegeerde handeling stelt wijzigingen voor in Annex I van de EUDR. Dit onderdeel bevat de lijst met producten die onder de verordening vallen. De belangrijkste voorgestelde wijzigingen hebben te maken met toevoegingen, schrappingen, vrijstellingen en verduidelijking (van soorten):

• Oploskoffie en bepaalde palmoliederivaten die worden gebruikt in de oleochemische en zeepindustrie, worden aan de productscope toegevoegd.
• Leer, loopvlakvernieuwde banden en enkele andere sub­categorieën worden uitgesloten.
• Productmonsters, bepaalde eenmalige en herbruikbare verpakkingen (na ingebruikname), marketingmateriaal, afval, gebruikte en tweedehands producten en correspondentie worden vrijgesteld.
• Bij diverse GN-codes wordt het voorvoegsel ‘ex’ toegevoegd om duidelijk te maken dat alleen producten van relevante grondstoffen onder de EUDR vallen (dus niet bijvoorbeeld kokosolie, bamboe of synthetisch rubber).

De wijzigingen in Annex I zijn nog niet definitief vastgesteld.

Vragen en antwoorden

Sinds de publicatie van de EUDR worstelen bedrijven met de werking en uitvoering ervan. De Europese Commissie (hierna: Commissie) beantwoordt de belangrijkste vragen in richtsnoeren en FAQ's, die ze in mei 2026 opnieuw heeft bijgewerkt. In veel gevallen gaat het om verduidelijkingen, maar in enkele gevallen zijn de regels maximaal opgerekt. In de laatste update (versie 5) staan zes belangrijke punten:

1. Verplichtingen verderop in de keten. De Commissie heeft verduidelijkt dat de verplichting voor de eerste downstream-marktdeelnemer of -handelaar om referentienummers of identificatiecodes van verklaringen van zijn upstream-leverancier op te vragen en te bewaren, een ‘passief karakter’ heeft. Dit betekent dat de verplichting om informatie te verstrekken in eerste instantie bij de upstream-leverancier ligt. Als deze geen informatie aanlevert, mag de downstream-marktdeelnemer of -handelaar aannemen dat de leverancier geen marktdeelnemer is (tenzij informatie beschikbaar is die op het tegendeel wijst). De downstream-partij hoeft dit dus niet proactief uit te vragen.
2. Vereenvoudigde zorgvuldigheid. Marktdeelnemers die uitsluitend inkopen in landen die op grond van artikel 29 van de EUDR als laag risico zijn aangemerkt, vallen onder een lichter regime. Zij hoeven geen volledige risicoanalyse te doen en geen risico­beperkende maatregelen te nemen, tenzij ze kennis krijgen van informatie die wijst op een risico van niet-naleving (‘onderbouwde zorgen’). Wel moeten ze een due diligence- systeem inrichten. Micro- en kleine primaire marktdeelnemers, die per definitie uit laagrisicolanden betrekken, zijn onder dezelfde voorwaarden vrijgesteld.
3. Legaliteitseis. Een complex onderdeel van de EUDR is hoe bedrijven aantonen dat hun producten zijn geproduceerd in overeenstemming met relevante wetgeving van het land van herkomst. De EUDR bevatte al een lijst van relevante regelgeving (bijvoorbeeld rond land- en mensenrechten), maar vertelde niet hoe bedrijven de beoordeling moeten doen. De richtsnoeren verduidelijken nu dat een eerste beoordeling kan gebeuren op basis van openbaar beschikbare informatie, zoals landenrisicoclassificatie, governance-indicatoren van de Wereldbank en andere openbare rapporten. Op basis van de eerste bevindingen mogen bedrijven bij hun nadere analyse prioriteit geven aan de gebieden met de hoogste risico’s.
4. Wederinvoer. De FAQ’s van de Commissie verduidelijken dat het opnieuw invoeren van producten die eerder op de EU-markt zijn gebracht, wordt beschouwd als een downstream-activiteit. Dit geldt ook wanneer producten in een derde land zijn bewerkt (bijvoorbeeld cacaobonen die worden geëxporteerd en als chocolade worden teruggebracht). De importeur hoeft dan geen due diligence uit te voeren of een due diligence statement (DDS) in te dienen. Bij de douane gebruikt de importeur het referentienummer van de leverancier of – als dat ontbreekt – een conventional reference number. Dit nummer geldt universeel. De importeur moet wel kunnen aantonen dat het product eerder op de EU-markt is geplaatst. Ditzelfde principe geldt bij het exporteren van EUDR-plichtige goederen die eerder in de supply chain al zijn gedekt door een of meerdere DDS’en.
5. Samenloop met andere wetten. Veel bedrijven hebben naast de EUDR te maken met andere ketenduurzaamheidswetten zoals de CSDDD en de EU Forced Labour Regulation (FLR). Er bestond onduidelijkheid over de onderlinge verhouding tussen de wetten. Inmiddels is verduidelijkt dat de EUDR als lex specialis voorgaat op de CSDDD bij overlappende bepalingen. De FLR geldt parallel aan de EUDR, oftewel bedrijven moeten aan beide wetten voldoen. De regimes zijn juridisch gescheiden, maar due diligence-processen onder de EUDR kunnen bijdragen aan het identificeren van risico’s op dwangarbeid.
6. Concernstructuren. De FAQ’s maken duidelijk dat de zorgvuldigheidsverplichtingen onder de EUDR per afzonderlijke rechtspersoon en niet op concernniveau gelden. Elke entiteit die zich kwalificeert als marktdeelnemer, niet-mkb-downstream-marktdeelnemer of niet-mkb-handelaar moet een eigen account hebben in het informatiesysteem. De mkb-status wordt bepaald op basis van de balans, omzet en het aantal werknemers van de individuele entiteit. Concernonderdelen mogen wel een in de EU gevestigde entiteit aanwijzen als gemachtigd vertegenwoordiger om namens hen zorgvuldigheidsverklaringen in te dienen. Maar de juridische verantwoordelijkheid blijft bij de afzonderlijke marktdeelnemer.

Om bedrijven te ondersteunen bij het voldoen aan de legaliteitseis, wil de Commissie vóór 30 december 2026 een databank inrichten met een overzicht van relevante wetgeving in productielanden. Dit om te voorkomen dat bedrijven dit allemaal individueel moeten uitzoeken, al is deze datum wel laat voor het voorbereidingsproces.

Daarnaast wordt een tweede databank ontwikkeld met een overzicht van certificeringsschema’s. Het gebruik van een certificeringsschema ontslaat bedrijven niet van hun eindverantwoordelijkheid, maar kan wel deel uitmaken van een due diligence-­systeem. Beide databanken worden gehost op speciale websites van de Commissie. De informatie wordt aangeleverd door derde landen en beheerders van certificeringsschema’s.

Informatiesysteem

Het indienen van DDS’en gebeurt via het informatiesysteem, ook wel bekend als TRACES. Dit systeem is momenteel beperkt beschikbaar vanwege werkzaamheden. Op de live server kunnen gebruikers alleen informatie inzien. Het is dus niet mogelijk nieuwe registraties of DDS’en in te dienen. Bovendien is de oefenomgeving niet volledig beschikbaar.

TRACES moet in juni 2026 weer volledig toegankelijk zijn. Geplande verbeteringen zijn onder meer een vereenvoudigd verklaringsformat voor micro- en kleine primaire marktdeelnemers, vrijwillige bundeling van referentienummers van zorgvuldigheidsverklaringen, registratie van nieuwe rollen en een noodvoorziening bij onverwachte uitval. Later dit jaar volgen meer verbeteringen.

Gevolgen voor bedrijven

Het recente verbeterpakket van de Commissie biedt dus belangrijke operationele verduidelijkingen en extra flexibiliteit, vooral voor downstream-marktdeelnemers en bedrijven die inkopen in laagrisicolanden. De kern van de EUDR blijft echter ongewijzigd. Marktdeelnemers moeten beschikken over een zorgvuldigheidssysteem, geolocatiedata verzamelen en – tenzij ze uitsluitend in laagrisicolanden inkopen – een risicoanalyse uitvoeren en waar nodig risicobeperkende maatregelen nemen. Dit blijft een omvangrijke opgave die maandenlange voorbereiding vergt.