“Ik wilde de wereld daarbuiten begrijpen”

Het wordt Akzo. Koopman begint daar als managementtrainee, zonder internationale functie. Het is niet de droomstart die hij misschien voor ogen had, maar hij ziet het als een begin op een toen erg lastige arbeidsmarkt. “Zo werkt het ook niet”, zegt hij over het idee dat je meteen krijgt wat je wilt. “Je begint gewoon ergens.”

De internationale ambitie blijft echter aanwezig. “Je steekt je vinger op als er iets voorbijkomt”, zegt hij. “Zo gaat dat.” Langzaam maar zeker beweegt hij richting rollen met een internationaler karakter. Tegelijkertijd verandert Akzo zelf. Wat begint als een breed conglomeraat met activiteiten in voeding, farmacie, vezels en chemie, ontwikkelt zich steeds meer richting coatings.

“Na al die jaren werd steeds duidelijker dat coatings op één kwam te staan.” Voor Koopman betekent het dat hij zich, zonder dat hij het vooraf kon weten, in precies de juiste tak van de onderneming bevindt. “Dat was ook geluk.” Zijn werk wordt internationaler, zijn verantwoordelijkheden groter. Eerst Europa, later de rest van de wereld. Het zijn de jaren waarin globalisering vanzelfsprekend lijkt. De wereld opent zich, markten groeien, bedrijven internationaliseren. “Dat geloof in globalisering was er gewoon.”

Pas op vrijdagavond terug

Maar achter het succes schuilt een keerzijde. Het reizen wordt na verloop van tijd ook een belasting. “Op een gegeven moment ging ik op zondag weg en kwam ik pas op vrijdagavond terug. Met een gezin, een vrouw met een drukke baan en drie kinderen begon dat te wringen. Die jaren haal je natuurlijk nooit meer in. Dat besef kwam wel”, vertelt Koopman.

Daar komt nog een tweede factor bij: cultuur. Na de overname van het Britse ICI verandert de dynamiek binnen het fusiebedrijf en komt de leiding van Koopmans onderdeel in Britse handen. “Ik werd onderdeel van het Engelse clubje, en kon daar echt weinig mee. Ik vond het gewoon geen fijne mensen.” Samen met de druk van het reizen vormt het de aanleiding om na te denken over een volgende stap.

Die stap komt in 2010, wanneer hij de switch maakt naar Fenedex. Het is een keuze die op papier als een stap terug lijkt: van een multinational naar een relatief kleine vereniging. Toch ervaart Koopman het niet als een stap terug. Integendeel. “In zo’n groot bedrijf ben je gewoon werknemer, zelfs als je CEO bent. Bij de vereniging heb je veel meer vrijheid.”

Die vrijheid zit niet alleen in het ontbreken van aandeelhoudersdruk, maar ook in de aard van de organisatie. “Een vereniging werkt anders dan een bedrijf: minder gestuurd door vooral cijfers, meer door leden, belangen en consensus. Je kunt zelf veel meer de koers bepalen.” Bovendien biedt de rol van directeur hem iets wat hij zoekt: een combinatie van internationale oriëntatie en maatschappelijke relevantie. “Ik wilde iets doen dat breder was dan alleen het zakelijke”, zegt hij. “Die link met het maatschappelijke vond ik interessant.”

Samenwerken

Al snel krijgt Koopman een duidelijke opdracht van het bestuur: kijk naar samenwerking, mogelijk zelfs een fusie. De wereld van handelsbevordering in Nederland is in die tijd versnipperd. Verschillende opties passeren de revue, maar uiteindelijk komt de focus te liggen op EVO, een logistieke vereniging. Op het eerste gezicht geen vanzelfsprekende partner. “Mensen dachten echt: wat moeten wij met een logistieke club?”, zegt hij. “Wij zaten op export, zij meer op logistiek en magazijnen.”

Maar juist in die verschillen ziet hij mogelijkheden. “Fusies zijn het mooist als ze complementair zijn. Als alles overlapt, krijg je verdringing. Dan worden mensen nerveus.” De raakvlakken blijken groter dan gedacht. “Het waren uiteindelijk dezelfde soort lid­bedrijven”, zegt hij. “Iedereen heeft goederen die van A naar B moeten. De meeste supply chains zijn heel internationaal.” Douane, compliance en Incoterms® zijn ook thema’s die beide werelden raken. “Daar zat ook een link.”

De fusie, die in 2017 wordt afgerond, is geen eenvoudige operatie. Verenigingen fuseren anders dan bedrijven. “Het gaat niet alleen om structuren”, zegt Koopman. “Het gaat vooral om mensen, die zijn het grootste kapitaal.” Bestuurders moeten bereid zijn om plaats te maken, rollen veranderen, ego’s spelen een rol. “We hadden verstandige besturen. En voorzitters die ruimte wilden maken en aanstuurden op een nieuwe onafhankelijke voorzitter van de fusievereniging.” Het resultaat is evofenedex: een organisatie die handel en logistiek samenbrengt en daarmee een bredere basis heeft. “Een visie die zijn gelijk tot op de dag van vandaag bewijst.”

Nog voordat de fusie volledig is afgerond, dient zich al een eerste grote test aan: Brexit. “We waren nog niet officieel gefuseerd of het referendum was er al”, zegt Koopman. Voor evofenedex blijkt het een extra kans om zich te bewijzen. “Alle onderwerpen kwamen langs: handel, logistiek, douane. We hebben ons daar echt op kunnen profileren.”

Corona en oorlog

En dan komt corona. “Dat was echt van de buitencategorie”, zegt hij. “Die had ik niet zien aankomen.” De impact is enorm, ook op zijn eigen organisatie. “Je wordt opeens in je bestaan bedreigd. Als je niet kunt werken en geen inkomsten meer hebt, houdt het snel op.” Het is een periode van grote onzekerheid. Niet alleen economisch, maar ook persoonlijk. “Je voelt verantwoordelijkheid voor je mensen. Dat maakte het zwaar. Tegelijkertijd liet de crisis zien hoe belangrijk de organisatie is. Bedrijven hebben behoefte aan informatie, ondersteuning, richting. evofenedex speelt daarin een actieve rol.”

Nog voordat de wereld volledig hersteld is van corona, breekt begin 2022 de oorlog in Oekraïne uit. De impact daarvan is anders dan bij corona, maar niet minder indrukwekkend. “Je zag en ziet beelden die je eigenlijk niet meer verwacht. Beelden van een wereldoorlog, maar dan dichtbij aan de randen van Europa.” En dan is er nog de politieke ontwikkeling in de Verenigde Staten. “Wat daar gebeurt, vind ik echt bijzonder heftig”, zegt Koopman.

Koopman ziet momenteel hoe het mondiale handelssysteem verder onder druk komt te staan. “De Wereldhandelsorganisatie functioneert nog maar gedeeltelijk en is steeds minder effectief. Het systeem is er nog, maar handhaving werkt niet meer.”

Tegelijkertijd nemen geopolitieke spanningen toe. De afgelopen tien jaar heeft evofenedex dat onderkend en geagendeerd, al hebben volgens Koopman niet alle bedrijven dit voldoende ter harte genomen. De relatie tussen de Verenigde Staten en China verslechtert, protectionisme groeit. “Dat zag je zelfs al voor Obama. Trump 1 heeft het verergerd, Biden heeft het niet echt aangepast en Trump 2 past de overtreffende trap toe, maar dat begon eerder.”

Het beeld van een steeds verder globaliserende wereld heeft inmiddels plaatsgemaakt voor een complexer, minder voorspelbaar en gefragmenteerd landschap.

Echt missen

Nu Koopman per 1 april 2026 met pensioen is gegaan, kijkt hij vooruit naar een andere rol. Minder centraal, meer op afstand. “Ik mag straks vanaf de zijlijn wat roepen”, zegt hij. Wat hij gaat missen is niet de zichtbaarheid, maar wel de inhoud. De context om met fijne mensen iets te doen wat bijdraagt in een krankzinnig ingewikkelde wereld”, zegt hij. “Dat ga ik echt missen.”