Nieuw Douanewetboek verandert Europese douanesysteem fundamenteel

Een andere belangrijke wijziging is de verschuiving van controle achteraf naar controle vooraf. Onder het huidige systeem worden veel fouten pas ontdekt na de invoer van goederen, bijvoorbeeld tijdens audits of door navorderingen. Doordat gegevens straks eerder en centraler beschikbaar zijn, kan de douane vóór de vrijgave al beoordelen of goederen risico’s opleveren. Dit kan gaan om financiële risico’s, zoals onderwaardering of een onjuiste indeling, maar ook om productveiligheid, milieuregels of intellectueel eigendom.

Vrijgave wordt daardoor minder een formele stap na de aangifte en meer het resultaat van gegevensverwerking en risico­analyse. Ontbrekende of onbetrouwbare data kunnen sneller leiden tot vertraging of een weigering van vrijgave. Voor bedrijven betekent dit dat de voorkant van de keten belangrijker wordt. Niet achteraf uitleggen wat misging, maar vooraf aantonen dat de juiste informatie beschikbaar is. Daar draait het straks om.

Meer Europese sturing

Ook bestuurlijk verandert er veel. De uitvoering van douaneregels blijft grotendeels nationaal, maar daarbovenop komt een nieuwe Europese laag: de EU Customs Authority. Deze autoriteit krijgt taken op het gebied van data- en risico­beheer, IT, crisismanagement en het uniform toepassen van douaneregels. Dat kan zeker voordelen hebben. Veel bedrijven ervaren momenteel dat lidstaten de douaneregels van de Europese Unie niet altijd op dezelfde manier uitleggen. Meer uniformiteit is daarom welkom. Tegelijkertijd ontstaat er meer Europese coördinatie van controles en risicosignalen. Een probleem in één lidstaat kan daardoor sneller gevolgen hebben in andere lidstaten. Risicobeheer wordt nadrukkelijker een Europese aangelegenheid.

Het nDWU legt meer verantwoordelijkheid bij importeurs en exporteurs. Daarbij gaat het niet alleen om klassieke douaneonderwerpen zoals oorsprong, waarde en tariefindeling. Importeurs moeten ook waarborgen dat goederen voldoen aan andere wetgeving waarbij de douane een controlerende rol heeft. Zoals Europese wetgeving rond productveiligheid en milieuregels, de ontbossingsverordening en regels rond intellectueel eigendom.

De douane ontwikkelt zich daarmee steeds meer tot poortwachter van de Europese interne markt. Ze controleert niet alleen meer of bedrijven de juiste invoerrechten betalen, maar ook of die een product op de EU-markt mogen brengen. Douane- en productcompliance groeien daardoor steeds meer naar elkaar toe.

E-commerce stevig aangepakt

Een van de ingrijpendste onderdelen van het nDWU betreft e-commerce. Het huidige douanesysteem is nooit ontworpen voor miljoenen kleine pakketjes uit derde landen. Bij afstands­­verkopen ziet de EU de leverancier of facilitator – bijvoorbeeld een online platform – nadrukkelijker als importeur. De consument is niet langer de douanerechtelijke hoofdrolspeler bij een online aankoop.

Daarnaast verdwijnt de vrijstelling van douanerechten voor goederen met een totaalwaarde tot 150 euro. Ook voert Brussel een Europese handling fee in voor afstandsverkopen. De Europese Commissie is van mening dat deze wijzigingen niet kunnen wachten tot 1 juli 2028. Daarom schaft ze de de-minimisvrijstelling van 150 euro al af per 1 juli 2026. De handling fee voert ze per 1 november 2026 in. Platforms, webshops, fulfilmentpartijen en douanevertegenwoordigers zullen dus kritisch moeten kijken naar hun processen. Wie is importeur? Wie levert de data aan? Wie is verantwoordelijk voor productcompliance? En wie draagt het risico als zendingen niet blijken te kloppen?

Ook voor douanevertegenwoordigers verandert er veel. Vooral indirecte vertegenwoordiging krijgt een zwaardere rol. Onder het huidige DWU is de indirecte vertegenwoordiger aansprakelijk voor een douaneschuld. Onder het nDWU wordt die positie breder. De vertegenwoordiger neemt in belangrijke mate ook verplichtingen van de importeur of exporteur over, bijvoorbeeld verplichtingen die voortvloeien uit nieuwe wetgeving waarop de douane (mede) toezicht houdt.

Dit betekent dat risico’s niet langer beperkt blijven tot een verkeerde goederencode of douanewaarde. Ook product­veiligheid, exportcontrol en milieuregels kunnen een rol spelen. De praktische gevolgen laten zich raden. Expediteurs en douaneagenten zullen kritischer kijken naar klanten, producten, volmachten en contractuele vrijwaringen.

Trust and Check trader

De vergunning voor de Authorised Economic Operator (AEO) blijft bestaan, maar krijgt gezelschap van een nieuw top­regime: de Trust and Check trader. Dit regime is bedoeld voor ondernemingen die zeer betrouwbaar en transparant zijn. Bedrijven kunnen onder voorwaarden profiteren van vereenvoudigingen, zoals een snellere vrijgave van goederen en logistieke voordelen. Daar staat tegenover dat onder­nemingen de douane vergaande toegang moeten geven tot hun systemen en gegevens.

De gedachte achter Trust and Check trader is helder: meer vrijheid in ruil voor meer transparantie. De voorwaarden die gelden voor een Trust and Check trader gaan verder dan die voor een AEO-gecertificeerd bedrijf. Ook de vergunningen zelf veranderen van karakter. Een vergunning wordt minder een document dat jarenlang ongewijzigd in een la kan blijven liggen. Vergunninghouders moeten voortdurend kunnen aantonen dat ze nog aan de voorwaarden voldoen. Bovendien gaan de douaneautoriteiten actiever monitoren en vaker herbeoordelen. Dat raakt onder meer AEO-vergunningen, bijzondere douaneregelingen en andere vereenvoudigingen. Interne monitoring en actuele dossiers worden steeds belangrijker.

Met name voor e-commerce krijgt een Europees hand­havings- en sanctiemodel een grote betekenis. Het nDWU introduceert voor online platforms en andere webaanbieders een streng sanctieregime als ze douaneregels structureel niet naleven. Bij herhaalde overtredingen kunnen hoge geldboetes, verscherpt toezicht, verlies van vereenvoudigingen en zelfs tijdelijke blokkering van online activiteiten volgen. Waar eerder alleen sprake was van een nationaal sanctiemodel per lidstaat, verschuift douanetoezicht bij e-commerce nadrukkelijk naar een Europees handhavings- en sanctiemodel.

Niet alles verandert

Tegelijk is het belangrijk te benadrukken dat niet alles op de schop gaat. Veel klassieke douaneonderwerpen blijven bestaan, zoals het onderscheid tussen Unie- en niet-Unie­goederen. Ook invoer, uitvoer, douanevervoer, tijdelijke opslag, bijzondere regelingen, tariefindeling, oorsprong en douanewaarde blijven kernonderwerpen. EORI, BTI, BOI en zekerheidstellingen verdwijnen evenmin. De bekende begrippen blijven dus grotendeels bestaan, maar functioneren straks binnen een veel meer datagedreven en centraal gestuurd systeem.

Hoewel het nDWU pas vanaf 2028 gefaseerd in werking treedt, moeten veel ondernemingen ruim daarvoor al maatregelen nemen. De benodigde veranderingen raken niet alleen de douaneafdeling, maar vaak ook IT, inkoop, logistiek, finance en compliance. Bedrijven doen er daarom verstandig aan nu al kritisch te kijken naar de kwaliteit van hun artikeldata, de betrouwbaarheid van productinformatie en de manier waarop ze gegevens intern delen. Ook contracten met leveranciers, platforms en douanevertegenwoordigers verdienen aandacht. Wie verantwoordelijk is voor data of productcompliance, zal in de praktijk steeds belangrijker worden.

Systeemverandering

Daarnaast is het verstandig om bestaande vergunningen, AEO-processen en interne controles tegen het licht te houden. Organisaties die hun processen nu al moderniseren, kunnen deze straks makkelijker en beter aansluiten op het nieuwe Europese douanesysteem.

Het nDWU is geen cosmetische wijziging, maar een echte systeemverandering. Vooral data, e-commerce, vertegenwoordiging en risicobeheer veranderen ingrijpend. Wacht dus niet tot de EU Customs Data Hub er is, maar verbeter nu al de kwaliteit van je data, interne processen, contracten en compliancestructuren. Het douane­recht blijft herkenbaar, maar de manier van toezicht verandert fundamenteel. Het douanerecht krijgt daarmee niet alleen een nieuw uiterlijk, maar vooral ook een nieuwe motor van binnen.