PPWR in Duitsland: wat verandert er voor Nederlandse exporteurs?

De PPWR is een Europese verordening en geldt daarmee rechtstreeks in alle lidstaten van de EU. Toch zijn bedrijven nog niet klaar als ze alleen naar de regels uit Brussel kijken. “De Europese regels vormen het kader”, legt Markink uit. “Maar de praktische uitvoering wordt nationaal geregeld. In Duitsland ligt nu een wetsvoorstel hiervoor, maar dit is nog niet definitief. Ondernemers moeten dus rekening houden met veranderingen.”

Dat maakt de situatie voor Nederlandse bedrijven complex. De eerste Europese verplichtingen van de PPWR gaan al in op 12 augustus 2026, terwijl de nationale invulling nog in beweging is. Er wordt weliswaar verwacht dat de Duitse uitvoeringswet uiterlijk op 12 augustus dit jaar klaar is. Maar ondernemers zullen niet veel tijd hebben om zich op de nieuwe uitvoeringsregels voor te bereiden. Voor hen is het daarom belangrijk de ontwikkelingen in Duitsland goed in de gaten te houden.

Meer verantwoordelijkheid

De doelstelling van de PPWR is helder: minder verpakkingen, minder afval en meer hergebruik van materialen. De verordening raakt dan ook vrijwel elke onderneming die producten op de Europese markt brengt. “Verpakkingen zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het plasticgebruik en afval in Europa. De EU wil dit allemaal structureel terugdringen en legt daarvoor de verantwoordelijkheid vooral bij de producent”, zegt Markink.

En juist daar zit voor veel Nederlandse bedrijven de grootste verandering. Tot nu toe was het in de EU niet altijd duidelijk wie als producent werd gezien. Dat verandert met de PPWR, waarin definities staan van negen verschillende rollen die bedrijven kunnen hebben. De nieuwe Europese definities vervangen ook de tot nu toe afwijkende en deels onduidelijke begrippen uit het Duitse recht.

Een van de rollen is die van producent. De definitie hiervan sluit sterker aan bij de vraag: wie brengt het product voor het eerst op de markt? “Dat lijkt simpel, maar in de praktijk is dit niet zo”, zegt Markink. “Vooral bij grensoverschrijdende handel ontstaat er snel verwarring. Veel bedrijven beseffen nog niet dat ze straks producent zijn.”

De basisregel volgens de PPWR is dat een Nederlands bedrijf met een vestiging in Duitsland als producent geldt wanneer het daar voor het eerst een bepaalde verpakking of verpakt product aanbiedt. Heeft een bedrijf geen vestiging in Duitsland, dan wordt het als producent gezien zodra het rechtstreeks levert aan een Duitse eindgebruiker.

“Een eindgebruiker is niet alleen een consument”, benadrukt Markink. “Ook een zakelijke klant kan eindgebruiker zijn, zolang hij het product niet in dezelfde vorm doorverkoopt.” Dit betekent dat ook bij veel b2b-leveringen de Nederlandse leverancier ineens als producent wordt gezien, met alle PPWR-verplichtingen die daarbij horen.

Processen aanpassen

Duitsland kent al langer een registratiesysteem voor verpakkingen, het register LUCID. Bedrijven die verpakkingen op de Duitse markt brengen, moeten zich in dat register registreren en in veel gevallen deelnemen aan een recyclingsysteem (bijvoorbeeld Der Grüne Punkt). Elk jaar moeten de hoeveelheden verpakkingen die onder een dergelijk systeem vallen, worden gerapporteerd. De afbakening van welke verpakkingen precies onder het systeem vallen, heeft in het verleden al vaak voor problemen gezorgd.

Die systematiek blijft volgens Markink bestaan, maar wordt wel uitgebreid. “De verwachting is dat bedrijven straks alle verpakkingen moeten melden, niet alleen de verpakkingen die onder een systeem vallen”, vertelt de advocate. “Dit betekent meer administratie en meer controle.” De uitbreiding van de rapportageplicht betekent voor veel bedrijven dat ze hun interne processen moeten aanpassen.

Een andere belangrijke wijziging voor Nederlandse bedrijven is de verplichte aanwijzing van een gemachtigde vertegenwoordiger in Duitsland. “Bedrijven zonder een vestiging in Duitsland moeten naar verwachting een gemachtigde aanwijzen. De vertegenwoordiger fungeert als aanspreekpunt en additionele verantwoordelijke voor de autoriteiten”, legt Markink uit.

Dit betekent overigens niet dat de verantwoordelijkheid wordt overgedragen. “De ondernemer blijft zelf verantwoordelijk voor de naleving van de PPWR- en Duitse uitvoeringsregels”, benadrukt Markink. “Een vertegenwoordiger kan hem ondersteunen, maar neemt die verantwoordelijkheid níet over. De registratie in LUCID moeten bedrijven overigens ook in de toekomst nog steeds zelf doen.”

Terugnamesysteem

Op het gebied van terugname en recycling verandert ook het nodige. Voor verpakkingen die nu al onder een bepaald systeem vallen, blijft deelname aan dat systeem verplicht. Voor andere verpakkingen, zoals bepaalde transportverpakkingen, worden de eisen strenger. Bedrijven moeten in dat geval vóór eind 2027 óf aansluiten bij een van de nieuwe organisaties voor producenten­verantwoordelijkheid (in het Duits een Organisation für Herstellerverantwortung) óf zelf een terugnamesysteem opzetten en laten goedkeuren. “Dat laatste zien we vooral bij grotere bedrijven”, zegt Markink. “Voor kleinere ondernemingen ligt aansluiting bij een organisatie meer voor de hand.”

Ook als een Nederlands bedrijf maar één pakket naar Duitsland stuurt, kan het al vallen onder de Duitse uitvoeringsregels van de PPWR, waarschuwt Markink. Dat is volgens haar vooral van belang voor webshops. Duitse autoriteiten controleren actief of buitenlandse aanbieders zich aan de regels houden. “Bedrijven onderschatten dit vaak. Maar als je op je website vermeldt dat je naar Duitsland levert, moet je ook aan de Duitse regels voldoen.”

In de praktijk ziet Markink dat veel bedrijven de PPWR en de Duitse uitvoeringsregels nog niet scherp op de radar hebben. “Vooral kleinere bedrijven en webshops denken: dit zal wel meevallen. Maar de regels zijn complex en de gevolgen bij fouten kunnen groot zijn.”

Een veelgemaakte fout is volgens de advocate een verkeerde inschatting van de producentenrol. Ook komt het nu al vaak voor dat de verplichte registratie in LUCID ontbreekt of dat een bedrijf deze niet up-to-date houdt. Of dat een bedrijf ten onrechte niet deelneemt aan een recyclingsysteem. De consequenties liegen er volgens Markink niet om: hoge boetes en, in het uiterste geval, een verkoopverbod op de Duitse markt.

Eerst analyseren

Wat kunnen Nederlandse bedrijven nu concreet doen? Volgens Markink begint het met een goede analyse. “De eerste vraag is: ben ik producent volgens de PPWR of heb ik een andere rol [of rollen want een bedrijf kan volgens de PPWR ook meerdere rollen hebben, red.]. Dat moet je per land bekijken en per leveringsstructuur.” Bij elke rol horen bepaalde verplichtingen, waarbij die van producent relatief zwaar zijn.

Daarna volgen de praktische stappen, waarbij Markink voor Duitsland de volgende tips aan producenten geeft: “Controleer je registratie of regel deze alsnog. Zoek een Duitse gemachtigde vertegenwoordiger en ga na of deelname aan een systeem verplicht is. En richt je interne processen in voor rapportages.”

Volgens de huidige stand van het Duitse wetsontwerp hebben bedrijven die als producent worden beschouwd, maar tot 12 september 2026 de tijd om zich in het verpakkingsregister LUCID te registreren. Zoals het er nu uitziet, is er voor de nieuwe verplichting om een gemachtigde vertegenwoordiger aan te wijzen helemaal geen overgangsperiode voorzien; deze verplichting geldt al vanaf 12 augustus 2026. “Het kost tijd en geld om dit goed op te zetten”, zegt Markink. “Maar dat is altijd goedkoper dan achteraf problemen oplossen.”

Naast de rol van producent, is er in de PPWR nog de rol van fabrikant. Het bedrijf dat een verpakking of verpakkingsmateriaal ontwerpt, produceert of hiervoor opdracht geeft, is een fabrikant. Niet alleen in Duitsland, maar in de hele EU moeten fabrikanten verplichte vermeldingen op verpakkingen (volgens artikel 15 van de PPWR) en conformiteitsverklaringen voorbereiden voor hun verpakkingen. Met een conformiteitsverklaring verklaart de fabrikant dat zijn verpakking voldoet aan de PPWR-eisen.

Distributeurs

Ook wie naar Duitsland verkoopt en daar niet als producent wordt beschouwd, blijft niet helemaal vrij van verplichtingen. Net als voorheen zijn ook distributeurs op grond van de PPWR verplicht alleen producten te verkopen waarvan de verpakking voldoet aan de eisen van de verpakkingswetgeving.

Dit kan volgens de PPWR bijvoorbeeld betekenen dat de distributeur moet controleren of de fabrikant van de verpakking aan alle PPWR-eisen rond etikettering en ingre­diënten heeft voldaan. En of de producent zich correct heeft geregistreerd. Ook de distributeur riskeert anders verkoopverboden en boetes. De Duitse regels voor producenten van wegwerp-plasticproducten, met name de registratieplicht in het DIVID-register, blijven naast de PPWR overigens gewoon van kracht.

Belangrijk advies

Markink heeft nóg een belangrijk advies voor Nederlandse bedrijven: “De Duitse uitvoeringswet is nog niet definitief. Tegelijkertijd staat vast dat de PPWR eraan komt en dat bedrijven zich moeten voorbereiden. Wacht daarom niet af. Bedrijven die nú hun positie analyseren en hun processen op orde brengen, voorkomen straks problemen.”