Veiligheid in het magazijn begint bij gedrag

De technologische ontwikkelingen in de logistiek gaan razendsnel. Automatische voertuigen, sensoren en slimme batterijen maken processen efficiënter en veiliger dan ooit. Toch ligt volgens Aristides van den Dries, docent Intern Transport bij evofenedex, de kern van veiligheid nog steeds bij de mens. “Een knop indrukken kan iedereen”, zegt hij. “Maar begrijpen wat er daarna gebeurt, dat is waar veiligheid begint.”

Van den Dries geeft al jaren trainingen over veilig werken met interntransportmiddelen zoals hef- en reachtrucks en hoogwerkers. Hij studeerde psychologie en was jarenlang werkzaam in de logistiek. Bij zijn trainingen gaat het niet alleen over machines, maar ook juist over gedrag. “De meeste ongevallen ontstaan niet door technische mankementen”, vertelt hij. “Ze ontstaan omdat iemand een risico neemt, even haast heeft of niet goed weet wat hij doet. Gedrag is de sleutel tot veiligheid.”

Mens blijft onmisbaar

In zijn werk ziet Van den Dries dat veel medewerkers zich afvragen of computers hun baan niet zullen overnemen. “Toen ik bij evofenedex begon, vroeg iemand me of heftruckchauffeurs binnen tien jaar vervangen zouden zijn door automatische voertuigen. Maar ik zie dat niet zo. Computers zijn goed in standaardhandelingen, maar mensen zijn beter in situaties die afwijken. En afwijkingen komen in de logistiek elke dag voor.”

Menselijke flexibiliteit en creativiteit zijn volgens hem niet te automatiseren. “Een computer kan prima pallets verplaatsen, zolang ze allemaal identiek zijn. Maar zodra er iets afwijkt, gaat het mis. Dan stopt het systeem en moet een mens ingrijpen. Daarom blijven bedrijven, zeker mkb‘ers, de komende decennia medewerkers nodig hebben.”

Denken in oorzaken

Menselijk inzicht staat ook centraal in de veiligheidsaanpak bij evofenedex. Van den Dries legt uit: “Ik wijs niet met het vingertje naar iemand. Als een cursist iets op een andere manier doet dan wij voorschrijven, vraag ik eerst waarom. Vaak zit daar een logische reden achter. Dan praten we over hoe het veiliger kan. Veiligheid is geen straf, het is een manier van denken.”

Die aanpak werkt. Zelfs cursisten die aanvankelijk met tegenzin aan de training beginnen, raken betrokken zodra ze merken dat het niet gaat om droge regels doornemen, maar om hun praktijk. “Als cursisten zien dat ik geïnteresseerd ben in hun manier van werken, komt het gesprek op gang. En dan gaat het niet meer om wat moet, maar om wat logisch en veilig is.”

Learning 2.0

Tijdens trainingen stimuleert Van den Dries zijn cursisten om zelf na te denken. “Wij noemen dat learning 2.0: de docent stelt vragen in plaats van alles uit te leggen. Een collega van mij zegt altijd: ’Als de docent zweet, gaat het fout.’ De cursisten moeten werken, niet de docent.” Door die interactieve aanpak ontstaan waardevolle gesprekken. “Soms zegt iemand ineens: ‘Daar heb ik eigenlijk nooit over nagedacht.’ Dat zijn de mooiste momenten. Dan weet je dat iemand zijn blik heeft verruimd”, aldus de docent.

Zijn achtergrond in de psychologie helpt daarbij. “Ik ben altijd gefascineerd geweest door waarom mensen doen wat ze doen, zeker bij ongevallen. Vaak is het niet één fout, maar een combinatie van mens en techniek. Mensen begrijpen soms niet wat er gebeurt als ze een knop indrukken. Dat inzicht breng ik ze graag bij.”

Meer dan procedure

Van den Dries ziet bij veel bedrijven dat veiligheid pas een onderwerp wordt als er iets misgaat. “Voor veel organisaties is veiligheid iets wat erbij hoort, niet iets waarover je actief nadenkt. Het staat in het handboek, maar het leeft niet. Dan zeg ik: laten we er tenminste eens over praten. Dat is stap één.”

Hij geeft een voorbeeld: “Soms weten medewerkers niet eens welk type batterij in hun heftruck zit. Vaak denken ze dat het loodzuur is, terwijl het lithium-ion blijkt te zijn. Die batterijen gedragen zich heel anders bij een brand. Als medewerkers dat niet weten, kunnen ze ook niet goed handelen.”

Daarom pleit hij ervoor om tevens na te denken over die risico’s, ook buiten het magazijn. “Een bedrijf liet weten dat zijn parkeerplaats onder het kantoor lag. Met elektrische auto’s is dat niet altijd even veilig. Want veel garages zijn daar niet op ingericht. Het laat zien hoe belangrijk het is om ook over indirecte veiligheidsaspecten van je werkom­geving na te denken.”

Bewustwording aanjagen

Volgens Van den Dries ligt daar ook een taak voor docenten en trainers: het gesprek aanjagen. “Ons werk is geslaagd als cursisten na de training nog steeds over veiligheid praten. Als het gesprek doorgaat, ook buiten de productie. Dat is het moment waarop veiligheid onderdeel wordt van de bedrijfscultuur.”

Dat laatste kan ver gaan. “Soms kom ik bij een bedrijf waar ze door onze training niet alleen veiliger met machines omgaan, maar ook nadenken over bijvoorbeeld brandveiligheid van accu’s of opslag van gevaarlijke stoffen. Dan weet ik: we hebben iets in beweging gezet.”

Kennis vastleggen

Een ander aandachtspunt is kennisoverdracht. “In veel bedrijven werken ervaren medewerkers die precies weten wat de regels zijn, maar die staan nergens op papier”, vertelt Van den Dries. “Dat gaat goed zolang iedereen elkaar kent. Maar wat gebeurt er als er nieuwe medewerkers bijkomen? Die kennen die ongeschreven regels niet.”

Hij herinnert zich een klein lidbedrijf waar dezelfde medewerkers al jaren met elkaar samenwerkten. “Zij zeiden: ‘Wij hebben geen huisregels nodig.’ Toen ik daar op de vloer meekeek, bleek dat ze heel duidelijke afspraken hadden – alleen waren die niet vastgelegd. Mijn advies was: schrijf ze op. Zo kan een nieuwe collega veilig aan de slag zónder dat hij het wiel opnieuw hoeft uit te vinden.”

Belang van borging

Veel bedrijven brengen kennis nog steeds over via on-the-jobtraining. Dat is volgens Van den Dries niet per se verkeerd, maar wel kwetsbaar. “Soms legt iemand iets op zijn eigen manier uit, en dan sluipen er fouten in. Die worden weer doorgegeven aan de volgende generatie medewerkers. Zo ontstaat een keten van misverstanden.” 

Daarom benadrukt hij het belang van borging: “Leg vast wat je medewerkers leert en controleer of ze het begrepen hebben. Niet omdat de Nationale Arbeidsinspectie dat eist, maar omdat het professioneel is. En mocht er iets gebeuren, dan kun je aantonen dat je als organisatie alles hebt gedaan wat redelijkerwijs mogelijk is.”

Toch merkt de docent dat tijdsdruk vaak in de weg zit. “Bedrijven kampen met een personeelstekort en willen dat nieuwe mensen snel inzetbaar zijn. Dan wordt de opleiding ingekort en gaan medewerkers te vroeg zelfstandig aan het werk. Dat is niet alleen onveilig, het zorgt er ook voor dat nieuwe mensen afhaken. Ze voelen zich onvoor­bereid en vertrekken weer. Dat kost meer dan een goede inwerkperiode.” 

Leren van elkaar

Van den Dries stimuleert leden van evofenedex ook om hun kennis met elkaar te delen. “We brengen bedrijven met elkaar in contact. Een organisatie die net begint met automatisch gestuurde voertuigen, koppelen we aan een lidbedrijf dat al ervaring heeft. Zo leren ze van elkaars successen en fouten. Dat is de kracht van een vereniging.”

Een sterke veiligheidscultuur betekent volgens Van den Dries ook goed voorbeeldgedrag. “Een directeur die zonder veiligheidsschoenen de werkvloer op loopt, ondermijnt zijn eigen beleid. De beste leidinggevenden zijn degenen die het goede voorbeeld geven. Dan praat je niet over veiligheid, dan laat je het zien.”

Hij merkt dat openheid de basis vormt van vertrouwen. “Medewerkers moeten kunnen zeggen dat iets niet veilig is, zonder bang te hoeven zijn voor gedoe. En leidinggevenden moeten luisteren. Als dat lukt, krijg je een cultuur waarin mensen elkaar aanspreken en veiligheid vanzelfsprekend wordt.”

Meer dan machines

Hoewel Van den Dries lesgeeft over veilig werken met interntransportmiddelen, ziet hij zijn rol breder. “Soms help ik bedrijven ook met algemene veiligheidsvragen of het opstellen van een veiligheidsplan. Dan gaat het niet meer over heftrucks, maar over gedrag, communicatie en bewustwording in het bedrijf. Dat vind ik het mooiste: als veiligheid niet alleen iets is van de productie­afdeling, maar van iedereen.”

Hij ziet het als een voortdurende opdracht. “Zolang we blijven nadenken over wat we doen en waarom we iets doen, blijven we leren. En zolang mensen bereid zijn te luisteren, kunnen we ongelukken voorkomen. Uiteindelijk gaat veiligheid niet over regels of papieren, maar over mensen die om elkaar geven.”

En kleine verbeteringen in het magazijn kunnen ook veel verschil maken. “Soms zie ik magazijnen zonder verkeersborden of markeringen. Dan zeg ik: als we buiten zonder verkeersregels rijden, zou het een chaos zijn. In een magazijn is dat niet anders.”