CBAM: hogere meststofprijzen en onduidelijke elektriciteitsimport

Recent stelde een groep Europarlementariërs vragen aan de Europese Commissie over de gevolgen van CBAM voor stikstofhoudende meststoffen en de landbouwsector. In Nederland bestaat nog onduidelijkheid over de verantwoordelijkheden bij de import van elektriciteit onder CBAM, met name wanneer de importeur niet in de EU is gevestigd.

Stijgende prijzen voor stikstof en ureum

CBAM werkt dit jaar volledig door in de prijs van stikstofhoudende producten, zoals ammoniak, nitraten en ureum. Ureum is een veelgebruikte meststof in de landbouw. Hogere importkosten kunnen daardoor direct leiden tot hogere uitgaven voor landbouwers. Meststoffen vertegenwoordigen ongeveer 9 procent van de totale productiekosten in de landbouw. Stijgende prijzen kunnen doorwerken in de voedselketen en uiteindelijk in consumentenprijzen.

De Commissie erkent dat CBAM invloed heeft op de kosten van geïmporteerde stikstofhoudende meststoffen. Zij wijst daarbij op maatregelen om de gevolgen te beperken:

• een lagere opslag van 1 procent bij de berekening van standaardemissiewaarden voor meststoffen, zonder oplopende factor in de tijd;
• de mogelijkheid om CBAM tijdelijk te schorsen voor specifieke goederen bij onvoorziene omstandigheden. De implementatie van artikel 27a is nog niet goedgekeurd door de medewetgevers;
• een tijdelijke opschorting van resterende Most-Favoured-Nation (MFN)-tarieven op onder meer ammoniak en ureum;
• een actieplan voor meststoffen dat in de eerste helft van 2026 verschijnt;
• monitoring van beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen via het Fertilisers Market Observatory.

Daarnaast verwijst de Commissie naar eerdere communicatie uit 2022 over de kwetsbaarheid van de Europese landbouw voor externe prijsontwikkelingen.

Onzekerheid bij elektriciteit

Naast meststoffen speelt een andere vraag die voor bedrijven in Nederland relevant is: wie is bij de import van elektriciteit de CBAM-aangever?

Bij het in het vrije verkeer brengen van elektriciteit geldt geen reguliere invoeraangifte. Om elektriciteit in Nederland te importeren, heeft een bedrijf een vergunning nodig voor inschrijving in de administratie van de aangever (IIAA). Is een bedrijf in de EU gevestigd, dan is het zelf verantwoordelijk voor de naleving van CBAM-regels. Voor bedrijven buiten de EU is de situatie minder duidelijk. Met name wanneer de importeur niet in de EU is gevestigd, is nog onduidelijk wie als vertegenwoordiger kan optreden.

Volgens de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) bestaat hierover op dit moment nog geen duidelijkheid. Nederland vraagt samen met enkele andere lidstaten om nadere toelichting van de Commissie. Een formele richtlijn ontbreekt nog.

Deze onduidelijkheid raakt bedrijven die elektriciteit importeren of betrokken zijn bij grensoverschrijdende energiestromen. Zonder helderheid over de aangifteplicht en verantwoordelijkheden lopen zij risico’s bij rapportage, administratie en mogelijke sancties.

Wat bedrijven kunnen doen

Voor handelaren en producenten van meststoffen vraagt CBAM om scherpe monitoring van prijsontwikkelingen. De aangekondigde maatregelen kunnen verlichting bieden, maar kostenstijgingen zijn niet uitgesloten. Wereldmarktprijzen en geopolitieke ontwikkelingen spelen daarbij ook een rol.

Voor ondernemingen in de energiesector is de situatie complexer. Zolang niet duidelijk is wie als CBAM-aangever geldt, blijven vragen bestaan over rapportageverplichtingen, administratieve lasten, financiële risico’s en contractuele afspraken tussen marktpartijen.

Vervolg

CBAM is een belangrijk onderdeel van het Europese klimaatbeleid. De uitvoering roept in sommige sectoren nog praktische vragen op. Met name bij elektriciteit is snelle duidelijkheid vanuit Brussel nodig om bedrijven zekerheid te bieden.

evofenedex volgt de ontwikkelingen rond CBAM, meststoffen en elektriciteit op de voet en informeert haar leden zodra er meer duidelijkheid komt vanuit de Commissie of Nederlandse autoriteiten.