China scherpt exportcontroles aan

Het snel uitbreidende Chinese exportcontrolesysteem vormt daardoor een groeiend langetermijnrisico voor bedrijven. De export van producten kan namelijk op ieder moment worden beperkt of verboden op basis van politieke afwegingen.

Het gaat om de ‘regelgeving inzake industriële en toeleveringsketenbeveiliging’, sinds 7 april van kracht, en de ‘regelgeving ter bestrijding van ongeoorloofde extraterritoriale jurisdictie door buitenlandse staten’, die geldt sinds 13 april.

Vage regels, grote gevolgen

De formuleringen in de regelgeving zijn breed en soms vaag. Daardoor blijft onduidelijk welke handelingen precies tot sancties kunnen leiden.

De nieuwe regels maken sancties mogelijk bij uiteenlopende overtredingen. Het gaat bijvoorbeeld om het ongeoorloofd verzamelen van gegevens over Chinese toeleveringsketens, het ‘discrimineren’ van China binnen internationale ketens of het verstoren van transacties met Chinese organisaties en personen. Ook handelingen die volgens Beijing de veiligheid van Chinese toeleveringsketens schaden of kunnen schaden, kunnen aanleiding zijn voor maatregelen. Voor buitenlandse bedrijven wordt het daardoor steeds lastiger om hun toeleveringsketens te diversifiëren en hun afhankelijkheid van China te verkleinen.

Klem tussen sancties

China stelt daarnaast dat het extraterritoriale jurisdictie mag uitoefenen over handelingen die ‘op passende wijze verband houden met China’. Organisaties en personen kunnen daardoor terechtkomen op een nieuwe ‘lijst van kwaadwillende entiteiten’ (恶意实体清单). Mogelijke sancties zijn onder meer beperkingen op zakelijke activiteiten.

De brede en vage formulering van de regels vergroot de onzekerheid voor buitenlandse bedrijven en particulieren. Zij kunnen steeds vaker klem komen te zitten tussen exportcontroles en andere beleidsmaatregelen van Europa of de Verenigde Staten (VS) enerzijds, en de eisen van Beijing anderzijds. China dreigt daarbij met tegenmaatregelen voor bedrijven die zich aan buitenlandse sancties of exportregels houden.

China kiest voor zelfredzaamheid

Het versterken van industriële toeleveringsketens en het beschermen van de economie tegen buitenlandse inmenging staan centraal in het vijftiende vijfjarenplan van China, dat begin maart verscheen. Het plan noemt meer zelfredzaamheid en controle over industriële waardeketens als belangrijke doelstellingen tot eind 2030.

Die koers is volgens China nodig vanwege toenemende geopolitieke spanningen en kwetsbare energieroutes, zoals de Straat van Hormuz. Zheng Shanjie, hoofd van de Nationale Ontwikkelings- en Hervormingscommissie (NDRC), pleitte recentelijk voor minder afhankelijkheid van grondstoffen en geavanceerde technologie. Daarnaast wil hij het beleidsinstrumentarium uitbreiden om sneller vergeldingsmaatregelen tegen andere landen te kunnen nemen.

Zheng schetst een wereld waarin concurrentie tussen grootmachten de norm wordt, conflicten vaker voorkomen en grondstofrijke landen hun beleid aanscherpen. Ook verwacht hij meer concurrentie om energie en verstoringen van industriële ketens, toeleveringsketens en transportroutes.

Afhankelijkheid als drukmiddel

De maatregelen staan niet op zichzelf. Ze volgen op eerdere wetgeving, zoals de Anti-Unfair Competition Law (2025), Tariff Law (2024), exportcontroles uit 2024 en de Anti-Foreign Sanctions Law (2021). De maatregelen passen bovendien binnen de bredere context van de structurele concurrentie tussen China en de VS. Na het afwenden van hoge Amerikaanse importheffingen via zogenoemde ‘supply chain warfare’, lijkt Beijing steeds vaker bereid zijn dominante positie in internationale toeleveringsketens strategisch in te zetten.

De beperkingen op de export van zeldzame aardmetalen eind 2025 laten zien hoeveel inzicht China krijgt via standaardlicentieaanvragen. De verstrekte informatie biedt de Chinese overheid voldoende detail om leveringsstromen per bedrijf nauwkeurig te sturen. Daardoor kan China bedrijven net genoeg toegang geven om operationeel te blijven, zonder zekerheid over toekomstige leveringen. Bedrijven blijven zo afhankelijk en kwetsbaar voor verstoringen in de keten. Voor handels- en productiebedrijven wordt het daarom steeds belangrijker om bewust te zijn van de risico’s van zakendoen in China en met Chinese partners.

Langetermijnrisico

Voor bedrijven ontstaat een structureel risico. Exportvergunningen of leveringen kunnen steeds vaker onderwerp worden van politieke afwegingen. Vooral bedrijven in sectoren zoals halfgeleiders, productiemachines, hoogwaardige instrumenten, software, geavanceerde materialen en biofabricage, lopen extra risico. Voor leden van evofenedex onderstreept dit het belang van inzicht in afhankelijkheden binnen internationale toeleveringsketens. Ook groeit het belang van scenario’s voor geopolitieke verstoringen en alternatieve leveranciers.

evofenedex adviseert bedrijven om bij onduidelijkheden over deze maatregelen contact op te nemen met lokale consulaten in China. Leden die gevolgen ervaren van deze nieuwe wet- en regelgeving vragen we om dit bij ons te melden, zodat we de impact kunnen monitoren.