AI-geletterdheid verplicht voor werknemers
Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI gebruiken zorgen voor voldoende AI-geletterdheid onder hun medewerkers. Toch weten veel bedrijven nog niet dat deze verplichting al geldt. Wat betekent dit voor ondernemers in handel en logistiek? We vragen het aan digitaliseringsexpert Anneloes van Klaveren.
Veel bedrijven hebben nog nooit van AI-geletterdheid gehoord. Wat houdt dat precies in?
“AI-geletterdheid betekent dat medewerkers voldoende kennis hebben om AI verantwoord te gebruiken. Het gaat niet om programmeren of technische kennis, maar om inzicht in de mogelijkheden, beperkingen en risico’s van AI. Medewerkers moeten bijvoorbeeld weten dat AI fouten kan maken, vooroordelen kan bevatten en niet altijd de juiste antwoorden geeft.”
Is AI-geletterdheid echt een wettelijke verplichting?
“Ja. De Europese AI Act verplicht organisaties die AI-systemen gebruiken of ontwikkelen om passende maatregelen te nemen. Die verplichting geldt al sinds 2 februari 2025. De wet schrijft niet voor welke training je moet volgen of welk certificaat je moet behalen. Organisaties mogen zelf bepalen hoe ze dit invullen.”
Toch horen we nog weinig over handhaving. Hoe zit dat?
“Dat klopt. In Nederland zijn op dit moment nog geen bekende handhavingsmethoden rond AI-geletterdheid. De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt een belangrijke rol bij het toezicht op de AI Act, maar actieve handhaving zien we nog nauwelijks. Dat betekent niet dat organisaties niets hoeven te doen. De verplichting bestaat al en toezichthouders kunnen straks vragen welke stappen een organisatie heeft gezet.”
Geldt dit ook als medewerkers alleen ChatGPT of Copilot gebruiken?
“Juist dan. Veel organisaties denken dat de regels alleen gelden voor complexe AI-systemen. Dat is een misverstand. Ook wanneer medewerkers AI gebruiken voor e-mails, rapportages, analyses, presentaties of samenvattingen van documenten, moet je aandacht besteden aan AI-geletterdheid.
Zodra medewerkers experimenteren met ChatGPT, Copilot of vergelijkbare AI-tools, ontstaat ook de verantwoordelijkheid om hen bewust te maken van de risico’s daarvan en hoe ze AI verantwoord kunnen gebruiken.”
"Het is een wettelijke verplichting, maar vooral een praktische noodzaak"
Vallen logistieke toepassingen onder de hoogrisicocategorie van de AI Act?
“In de meeste gevallen niet. Toepassingen in processen zoals transportplanning, voorraadbeheer, forecasting, routeoptimalisatie en supply chain management worden doorgaans niet aangemerkt als hoogrisicosystemen.
Dit betekent echter niet dat er geen risico’s zijn. Een verkeerde voorspelling of analyse kan leiden tot voorraadproblemen, hogere transportkosten of verkeerde operationele beslissingen. Kritisch beoordelen blijft daarom essentieel.”
Waar zitten volgens jou de grootste risico’s?
“Die liggen meestal niet bij mogelijke boetes, maar bij de bedrijfsvoering. Denk aan medewerkers die beslissingen nemen op basis van onjuiste AI-uitkomsten, vertrouwelijke informatie delen in een AI-tool of fouten maken in analyses en rapportages. AI blijft een hulpmiddel. De verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke beslissing ligt altijd bij de medewerker en de organisatie.”
Wat raad je bedrijven aan?
“Begin klein, maar begin in elk geval wel. Stel duidelijke richtlijnen op voor het gebruik van AI, bespreek praktijkvoorbeelden en investeer in kennisontwikkeling. Medewerkers hoeven geen AI-specialisten te worden. Ze moeten vooral begrijpen wanneer AI een nuttig hulpmiddel is en wanneer menselijke controle noodzakelijk blijft.”
Tot slot: is AI-geletterdheid een formaliteit of een verplichting?
“Het is beide. Het is een wettelijke verplichting, maar vooral een praktische noodzaak. AI wordt steeds vaker gebruikt voor dagelijkse werkzaamheden. Dan wil je dat medewerkers begrijpen hoe ze die technologie veilig, verantwoord en effectief inzetten.”
Meer informatie over de AI-wetgeving
• Europese Commissie, Questions & Answers on AI Literacy under the AI Act
• Autoriteit Persoonsgegevens, AI-geletterdheid
Praktijktraining AI in de logistiek
Tijdens de Praktijktraining AI in de logistiek leren deelnemers hoe zij AI veilig, verantwoord en effectief kunnen inzetten in hun dagelijkse logistieke processen. Ook krijgen zij handvatten om invulling te geven aan de verplichting rond AI-geletterdheid.
Vragen over SCM en digitalisering?
Anneloes en haar collega's helpen je graag verder
